Rywalizujące obozy w Teheranie blokują wspólną linię Iranu w kluczowych negocjacjach z Waszyngtonem

Dzisiejsze najważniejsze doniesienia geopolityczne dotyczą Iranu.

W regionie tym, po patowej sytuacji wynikającej z ataków militarnych oraz podjętej przez Stany Zjednoczone próby zmiany reżimu, Teheran wkroczył w trudną fazę negocjacji dyplomatycznych. Jednak niezależnie od konfrontacji z Waszyngtonem, Iran zmaga się z głębokimi podziałami wewnętrznymi, które zmuszają zewnętrznych aktorów do postawienia pytania, kto tak naprawdę jest ich partnerem rozmów i kto rzeczywiście sprawuje władzę w kraju.

Irański system polityczny od zawsze charakteryzował się istnieniem rywalizujących ośrodków władzy, lecz obecna koniunktura przekształciła owe napięcia w jawną fragmentaryzację. Rozłam między skrzydłem umiarkowanym a jastrzębiami nie jest już kwestią niuansów ideologicznych, lecz strukturalnym konfliktem o prawo do definiowania irańskiej strategii wojennej i negocjacji pokojowych. W rezultacie stanowisko negocjacyjne oraz sygnały wysyłane pod adresem USA mogą w ciągu kilku godzin ewoluować od koncyliacyjnych po otwarcie konfrontacyjne.

Obóz umiarkowany skupia wpływowe postacie cywilne, takie jak Mohammad Bagher Ghalibaf i Abbas Araghchi, a także pragmatycznych konserwatystów, technokratów i urzędników osadzonych w kluczowych instytucjach państwowych. Ich wpływy wynikają z kontroli nad resortami rządowymi, w tym Ministerstwem Spraw Zagranicznych, częścią parlamentu oraz segmentami administracji gospodarczej. Pozycja ta pozwala im na utrzymywanie otwartych kanałów dyplomatycznych i zabezpieczenie podstawowego funkcjonowania aparatu państwowego. Cieszą się oni również poparciem grup społecznych dążących do stabilizacji po latach sankcji międzynarodowych i kryzysów wewnętrznych, co pozwala im pozycjonować się jako odpowiedzialna część reżimu. Ich realna władza napotyka jednak poważne ograniczenia, ponieważ każda decyzja wymagająca twardego wyegzekwowania pozostaje zależna od aparatu bezpieczeństwa, w pełni kontrolowanego przez Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC).

Stanowi to szczególne wyzwanie, jako że frakcja radykalna jest głęboko zakorzeniona w dowództwie IRGC oraz powiązanej z nim sieci duchownych i polityków, do których należy obecny minister spraw wewnętrznych Iranu, Ahmad Vahidi. Doktryna jastrzębi opiera się na założeniu, że przetrwanie Iranu zależy wyłącznie od projekcji siły, a jakiekolwiek ustępstwa wobec Stanów Zjednoczonych doprowadzą jedynie do zwiększenia presji zewnętrznej. Ich wpływy wynikają z bezpośredniej kontroli nad aparatem bezpieczeństwa, obejmującym służby wywiadowcze oraz niezależne formacje zbrojne, które poddają ludność cywilną rygorystycznemu nadzorowi. Dzięki tej kontroli są oni w stanie determinować sposób wdrażania każdej decyzji politycznej, even jeśli została ona pierwotnie podjęta przez instytucje cywilne. Co więcej, ich strefa wpływów wykroczyła daleko poza obszar bezpieczeństwa. IRGC odgrywa obecnie kluczową rolę w strategicznych sektorach gospodarki, kontrolując m.in. kluczowe porty i przejścia celne, a także zarządzając potężnymi przedsiębiorstwami budowlanymi oraz podmiotami w sektorze energetycznym i telekomunikacyjnym.

Konflikt między umiarkowanymi a radykałami generuje system, w którym żaden pojedynczy aktor nie posiada legitymacji do zaciągania zobowiązań międzynarodowych w imieniu Iranu. Choć tradycyjnie arbitrem w tych sporach było biuro Najwyższego Przywódcy, przywództwo Mojtaby Chameneiego cechuje mniejsza decyzyjność i rzadsza skłonność do interwencji niż w przypadku jego ojca, co skłania poszczególne frakcje do interpretowania jego milczenia jako aprobaty bądź dezaprobaty. Ta niepewność paraliżuje całe struktury państwowe, ponieważ umiarkowani negocjatorzy instytucjonalni nie są w stanie zagwarantować, że siły bezpieczeństwa dotrzymają warunków porozumienia. Z kolei jastrzębie z IRGC nie mogą podjąć rozmów ani pójść na ustępstwa bez osłabienia własnego dogmatu oporu. W konsekwencji państwo przemawia wieloma, często sprzecznymi głosami.

Wyrazem tych sprzecznych sygnałów jest chociażby sytuacja wokół cieśniny Ormuz, gdzie próby dyplomatycznego zapewnienia przez irańskie MSZ o bezpieczeństwie cywilnego ruchu żeglugowego są natychmiast kontrowane przez dowódców marynarki wojennej IRGC poprzez rozszerzanie kontroli wojskowej nad akwenem, co manifestuje diametralnie odmienną postawę. Ten sam schemat determinuje proces negocjacyjny – jastrzębie regularnie odpowiadają na inicjatywy dyplomatyczne umiarkowanych eskalacją retoryki i groźbami militarnymi. Pozwala im to na ponowne przejęcie inicjatywy oraz przypomnienie zarówno audytorium krajowemu, jak i międzynarodowemu, że to w ich rękach spoczywają decydujące dźwignie władzy.

Podsumowując, kryzys przywództwa w Iranie nie jest przejściowym sporem politycznym, lecz głębokim pęknięciem strukturalnym między obozem umiarkowanym a radykalnym. Ta fragmentaryzacja determinuje każdy aspekt aktywności międzynarodowej Teheranu, a im dłużej ten podział będzie się utrzymywał, tym bardziej Iran ryzykuje dryf w stronę systemu, w którym władza realizowana jest poprzez improwizację, a nie skoordynowaną politykę państwową. W konsekwencji stawia to Stany Zjednoczone w sytuacji braku jasnej ścieżki strategicznej, jako że wszelkie strategie negocjacyjne oparte na zachętach lub ostrzeżeniach mogą zostać zneutralizowane bądź zniekształcone przez wewnętrzne rywalizacje irańskiego reżimu.