Statki zaatakowane, ładunek przejęty: Rosyjska flota widmo bankrutuje przez straty

Z Federacji Rosyjskiej napłynęły dziś interesujące doniesienia.

Rosyjscy decydenci z entuzjazmem przyjęli wzrost cen ropy naftowej wywołany konfliktem w Iranie, licząc na zwiększenie wpływów budżetowych i zneutralizowanie skutków zachodnich sankcji. Jednak nawet wysokie notowania surowca nie zdołały zrekompensować kosztów, jakie w ostatnim czasie poniosła rosyjska flota cieni, co pogłębia straty i deficyt budżetowy Rosji.

Wojna w Iranie początkowo wydawała się dla Moskwy rzadką okazją gospodarczą, gdyż zakłócenia w cieśninie Ormuz wywołały gwałtowny wzrost światowych cen ropy. Przy wstrzymanym ruchu tankowców i panice na rynkach, cena rosyjskiej ropy Urals w Indiach wzrosła do blisko 100 dolarów za baryłkę, osiągając najwyższy poziom od początku pełnoskalowej inwazji na Ukrainę. Dzięki tymczasowemu zwolnieniu z sankcji udzielonemu przez USA na zakupy indyjskie, Rosja zaczęła generować dodatkowe dochody z ropy w wysokości do 150 milionów dolarów dziennie. W ciągu pierwszych 12 dni Moskwa uzyskała około 1,9 miliarda dolarów dodatkowego przychodu, a prognozy sugerowały zysk rzędu 5 miliardów dolarów do końca marca.

Z perspektywy teorii sytuacja wyglądała na idealną dla Rosji: geopolityczny chaos windował ceny, a sankcje zostały chwilowo poluzowane w krytycznym momencie.

Szybko jednak okazało się to złudne, gdyż dodatkowe miliardy pozostają marginalne w porównaniu ze skalą rosyjskich wydatków wojennych i strukturalnych strat gospodarczych. Bezpośrednie wydatki militarne przekroczyły już 250 miliardów dolarów, podczas gdy całkowite szkody gospodarcze od 2022 roku szacuje się na ponad 1,3 biliona dolarów.

Sam deficyt federalny Rosji wzrósł powyżej 70 miliardów dolarów rocznie, więc nawet wielomiliardowy zastrzyk z wyższych cen ropy ledwie maskuje finansową wyrwę, jaką stał się rosyjski budżet.

Co ważniejsze, zyski te są zmienne i tymczasowe, zależne od czynników zewnętrznych. Zwiększenie wydobycia przez kraje OPEC lub odblokowanie cieśniny Ormuz natychmiast je zniweluje, podczas gdy koszty narzucone Rosji przez sankcje i wojnę są stałe i wykazują tendencję wzrostową. Rosyjska flota cieni, główne narzędzie omijania sankcji, sama stała się ciężarem finansowym, a jej utrzymanie kosztuje ponad 10 miliardów dolarów rocznie. Od 2022 roku wymuszone sankcjami dyskonta i nieefektywność logistyczna pochłonęły szacunkowo 166 miliardów dolarów potencjalnych przychodów.

Rosyjska flota cieni nie operuje już w warunkach przyzwolenia, lecz w coraz bardziej wrogim otoczeniu. W całej Europie nasilają się działania egzekucyjne. Zatrzymanie przez Szwecję tankowca Sea Owl 1 pod zarzutem oszustwa sygnalizuje szerszy trend: presja prawna uderza teraz bezpośrednio w załogi i dokumentację. Natychmiastowe zajęcie przez Danię jednostki powiązanej z sankcjonowanymi szlakami handlowymi dowodzi, że interdykcje są częścią skoordynowanych wysiłków. Ponadto Wielka Brytania otwarcie rozważa militarne zajmowanie jednostek na morzu, podczas gdy Australia rozszerzyła sankcje na ponad 180 dodatkowych podmiotów i statków. Każde zatrzymanie lub inspekcja wywołuje kaskadowe opóźnienia, a w globalnej żegludze każdy dodatkowy dzień na morzu generuje koszty rzędu 150–200 tysięcy dolarów. Dochodzą do tego grzywny, takie jak ta nałożona przez rząd Belgii w wysokości 10,9 miliona dolarów na zatrzymany tankowiec floty cieni.

Jednocześnie gwałtownie rośnie ryzyko fizyczne. Według doniesień, ostatni atak ukraińskich dronów w pobliżu Malty spowodował pożar rosyjskiego tankowca LNG Arctic Metagaz, który dryfuje teraz bez napędu.

Szkody o takiej skali nie tylko wyłączają jednostki z eksploatacji, ale generują ogromne koszty odtworzeniowe, rzędu 100–150 milionów dolarów. W połączeniu z wcześniejszymi stratami i ryzykiem sabotażu tworzy to narastające obciążenie finansowe. Armatorzy stają przed brutalnym wyborem: kontynuować operacje w ramach kontraktów powiązanych z Rosją i ryzykować zniszczenie jednostek, czy całkowicie się wycofać.

Koszty ubezpieczenia wyniosły ten kryzys na nowy poziom. Premie z tytułu ryzyka wojennego wzrosły w niektórych przypadkach o 500–1000 procent, co zmienia koszt około miliona dolarów za rejs w kwotę sięgającą siedmiu milionów. Przekłada się to na dodatkowe 5–15 dolarów kosztów transportu na baryłkę. Dla operatorów floty cieni sytuacja jest jeszcze trudniejsza, gdyż wielu z nich nie posiada uznawanych ubezpieczeń, co wymusza korzystanie z dłuższych tras, przeładunków typu ship-to-ship oraz ogranicza dostęp do portów. Te nieefektywności zwiększają zużycie paliwa, wydłużają czas dostaw i narażają statki na kolejne inspekcje lub ataki.

Nawet przewoźnicy przestrzegający przepisów żądają wyższych stawek frachtowych za obsługę rosyjskiej ropy. W ostatnim miesiącu wzrosły one niemal dwukrotnie, o około 5–8 milionów dolarów za rejs, co powiększa dyskonto, jakie Moskwa musi oferować nabywcom. W efekcie, mimo wzrostu światowych cen ropy, przychód netto Rosji z baryłki spada.

Początkowo rosyjscy analitycy ogłosili wojnę w Iranie finansową szansą, oczekując, że wysokie ceny ustabilizują budżet i zniwelują presję sankcyjną. Zamiast tego nowy konflikt sprawił, że flota cieni stała się jeszcze mniej rentowna, ponieważ jej statki trafiają na czarne listy, są zatrzymywane, uszkadzane lub zmuszane do kosztownych objazdów przez liczne akweny przy dewastujących kosztach ubezpieczenia.

Ostatecznie rosyjska iluzja ożywienia opartego na ropie upada pod ciężarem realiów strukturalnych. Rosyjska gospodarka wojenna zależy od utrzymania złożonej i kosztownej logistyki pod stałą presją, a nawet rekordowe ceny ropy nie są w stanie zrekompensować rosnącej nieefektywności i ryzyka.

Flota cieni, postrzegana niegdyś jako ekonomiczna linia życia Moskwy, przyczynia się obecnie do tych samych napięć finansowych, które miała niwelować, pozostawiając Rosję coraz bardziej narażoną na bankructwo w sytuacji, gdy koszty rosną szybciej niż przychody.