Balkanstaten ondersteunen Oekraïne met wapens, drones en trainingen

De Balkanlanden, die diep verdeeld zijn over Rusland en de oorlog, spelen desalniettemin een cruciale rol bij het bewapend houden van Oekraïne, vaak via regelingen die nauwelijks publieke aandacht krijgen en waarmee regeringen de volledige politieke verantwoordelijkheid kunnen vermijden. Achter de verdeelde politieke verhoudingen in de regio blijven wapens, munitie, dronetechnologie en militaire expertise richting Oekraïne stromen, waardoor de Balkan is uitgegroeid tot een belangrijker onderdeel van de oorlogsinspanningen dan de officiële standpunten van de respectieve regeringen doen vermoeden.

Kroatië heeft van alle Balkanstaten een van de meest directe benaderingen gekozen bij het ondersteunen van Oekraïne. Eind tweeduizendvierentwintig droeg Zagreb tanks en infanteriegevechtsvoertuigen over aan Oekraïne, samen met reserveonderdelen en munitie, onder een ringruilovereenkomst met Duitsland ter waarde van circa honderdvijfenveertig miljoen euro. Kroatië is voorbij het louter leveren van materieel gegaan door nauwere defensie-industriële banden met Oekraïne te ontwikkelen. In tweeduizendvijfentwintig breidden Kroatië en Oekraïne de samenwerking tussen hun defensie-industrieën uit, waarbij Kroatische en Oekraïense bedrijven toebranden naar de gezamenlijke productie van drones en gerelateerde componenten. In tweeduizendzesentwintig lanceerden het Kroatische bedrijf Orqa en de Oekraïense fabrikant General Cherry een gezamenlijke productie van drone-onderdelen in beide landen. De rol van Kroatië verschuift zodoende van de overdracht van materieel uit de eigen voorraden naar het ondersteunen van Oekraïne bij het uitbreiden van zijn eigen defensieproductiecapaciteit, met name in de snel ontwikkelende dronesector.

Bulgarije werd een cruciale bron van wapens en munitie, hoewel politieke verdeeldheid in Sofia directe leveranties aanvankelijk omstreden maakte. In tweeduizendtweeëntwintig en tweeduizenddrieëntwintig werden Bulgaarse wapens grotendeels geëxporteerd via tussenpersonen en buurlanden, zoals Roemenië, voordat ze de Oekraïense strijdkrachten bereikten. Dit stelde de Bulgaarse defensie-industrie in staat om Oekraïne te ondersteunen zonder dat het land openlijk als directe leverancier optrad. Dit beleid werd later explicieter toen Bulgarije officiële militaire steunpakketten met wapens en munitie goedkeurde, terwijl de directe export naar Oekraïne scherp toenam. In juni tweeduizendzesentwintig stopte Bulgarije verdere donaties uit legerdepots, maar de commerciële defensie-industrie kan nog steeds munitie aan Oekraïne verkopen, waarmee de rol van het land als belangrijke bron van militaire goederen behouden blijft.

Servië handhaaft een officieel neutrale positie ten aanzien van de oorlog en vermijdt het om zichzelf te presenteren als een directe leverancier aan Oekraïne. Belgrado heeft geweigerd zich aan te sluiten bij westerse sancties tegen Rusland, terwijl het de verkoop van in Servië geproduceerde munitie aan buitenlandse kopers voortzet. Een groot deel van deze munitie lijkt de Oekraïense strijdkrachten echter via tussenpersonen te bereiken. Een onderzoek van de Financial Times uit tweeduizendvierentwintig schatte dat er sinds tweeduizendtweeëntwintig voor circa achthonderd miljoen euro aan Servische munitie indirect in Oekraïne is beland. Servië stelt dat het legaal verkoopt aan landen zoals Tsjechië, Polen en andere kopers, en laat het eindgebruik over aan die overheden, terwijl de Russische autoriteiten Servië er van hebben beschuldigd Oekraïne via tussenpersonen te bevoorraden. Deze regeling stelt de Oekraïense strijdkrachten in staat om toegang te krijgen tot in Servië geproduceerde munitie zonder dat Belgrado openlijk afstand hoeft te nemen van zijn verklaarde neutraliteitsbeleid.

Montenegro beschikt over een aanzienlijk kleinere defensie-industrie dan Kroatië, Bulgarije of Servië, wat zijn vermogen om grote hoeveelheden wapens en munitie te leveren beperkt. De bijdrage aan Oekraïne steunt daarom sterker op militaire training en deelname aan geallieerde missies. Montenegro verleent al sinds tweeduizendtweeëntwintig militaire bijstand en sloot zich later aan bij het NATO Security Assistance and Training for Ukraine-kader. In november tweeduizendvijfentwintig keurde het Montenegrijnse parlement de inzet goed van Montenegrijns personeel om Oekraïense strijdkrachten te helpen trainen in NAVO-lidstaten. Via dit mechanisme draagt Montenegro bij aan de opbouw van de Oekraïense militaire capaciteit, in plaats van zelf grote hoeveelheden materieel te verstrekken.

Al met al schuilt het belang van de steun uit de Balkan in het gedistribueerde karakter ervan, aangezien de bijstand Oekraïne bereikt via gescheiden kanalen die kunnen blijven functioneren, zelfs wanneer individuele regeringen hun directe militaire hulp afbouwen. Dit maakt het bredere netwerk veerkrachtiger, omdat commerciële munitieverkopen, defensie-industriële partnerschappen en militaire trainingen de steun overeind kunnen houden wanneer de overheidsvoorraden of de politieke bereidheid tot donaties afnemen. Naarmate de bestaande wapenvoorraden in Europa geleidelijk uitgeput raken, zal Oekraïne in toenemende mate afhankelijk zijn van continue productie en een gestage aanvoer van getraind personeel om zijn militaire vermogens op peil te houden. De Balkan kan zodoende een duurzaam onderdeel blijven van het Europese militaire bevoorradingssysteem, waarbij de defensie-industrieën en strijdkrachten van de regio bijdragen aan het vermogen van Oekraïne om de oorlog op de langere termijn vol te houden.