MASSALE DOOFPOT: Builenpest breekt uit in centraal Rusland

Vandaag komen er verontrustende berichten uit de Russische Federatie.

In deze context kampt Rusland met een dreigende uitbraak van de pest in Siberië, nadat een jonge laboratoriummedewerkster is overleden aan een mysterieuze, zeer agressieve longontsteking en circa tweehonderd mogelijke contactpersonen onder strikt medisch toezicht zijn geplaatst. Daria Shipilova, achtentwintig jaar oud, was werkzaam bij het Anti-Pest Onderzoeksinstituut in Irkoetsk en vertoonde na het optreden van de eerste ziektesymptomen een razendsnelle klinische verslechtering. Het gehele ziekenhuis is in quarantaine geplaatst, openbare bijeenkomsten zijn geschrapt en de hoogste functionaris van de Russische volksgezondheidsdienst, Anna Popova, is duizenden kilometers vanuit Moskou afgereisd om de crisisaanpak te coördineren. Desondanks blijven de Russische autoriteiten volhouden dat de regionale situatie stabiel is, een opstelling die het officiële verhaal toenemend merkwaardig maakt.

Volgens de oorspronkelijke officiële lezing zou de laboratoriummedewerkster tijdens haar werkzaamheden per ongeluk een reageerbuis met levende pestbacteriën hebben laten vallen. De Russische epidemioloog Mikhail Favorov trok deze verklaring echter publiekelijk in twijfel. Hij betoogde dat specialisten die met hooggevaarlijke pathogenen werken strikte beschermende kleding dragen, waardoor besmetting via een dergelijk incident uiterst onwaarschijnlijk is. Daarnaast wees hij erop dat de onmiddellijke komst van de hoogste gezondheidsautoriteiten van het land aantoont dat Moskou de situatie als uiterst ernstig beoordeelt, ongeacht de pogingen om naar de buitenwereld toe rust uit te stralen.

In tweede instantie spraken de Russische autoriteiten zichzelf en hun eigen lezing over het laboratoriumincident tegen. Zij herzien hun lezing en stelden dat de vrouw was overleden aan een longontsteking van onbekende etiologie, dat laboratoriumtesten geen micro-organismen hadden aangetoond die verband hielden met haar werkzaamheden, en dat uit onderzoek geen sprake was geweest van een calamiteit met gevaarlijke pathogenen.

De genomen voorzorgsmaatregelen waren echter van een uitzonderlijke omvang: er werden bijna tweehonderd contacten geïdentificeerd, diverse medische instellingen voerden quarantaineprotocollen in, elders werden preventieve beperkingen ingesteld en de autoriteiten openden een formeel onderzoek. Ondertussen meden de autoriteiten het om de vermoedelijke ziekte expliciet bij naam te noemen. Een van de lokale bestuurders, Alexei Tsydenov, meldde aanvankelijk dat de vrouw aan de pest was overleden, maar zwakte die verklaring later af tot een vermoedelijk geval.

Deze opeenstapeling van tegenstrijdigheden heeft onvermijdelijk geleid tot beschuldigingen van een overheidsdoofpot. De discrepantie is overduidelijk: Moskou minimaliseert het gevaar voor de bühne, maar hanteert op de grond protocollen die horen bij een potentieel catastrofale infectieziekte.

Het Kremlin heeft zwaarwegende strategische belangen om paniek onder de bevolking te voorkomen. Een daadwerkelijke epidemische uitbraak die zich buiten de geïsoleerde contacten verspreidt, zou kunnen nopen tot de quarantaine van complete steden, het ontregelen van transportnetwerken en industriële productie, het uitputten van de medische capaciteit en het veroorzaken van grote maatschappelijke onrust. Dit alles op een moment dat de Russische samenleving reeds onder hoogspanning staat door de economische consequenties van Putins militaire campagne in Oekraïne.

Die maatschappelijke en economische gevolgen kunnen extra gevaarlijk worden voor het Russische regime, aangezien de militaire machinerie afhankelijk is van omvangrijke logistieke netwerken voor het vervoer van troepen, materieel en munitie door het gehele land. Een grote infectie-uitbraak die logistieke knooppunten, militaire faciliteiten of mobilisatiecentra treft, kan de rotatie van eenheden en de training van rekruten ernstig verstoren. Quarantainemaatregelen kunnen personeel aan de dienst onttrekken, terwijl uitbraken binnen dicht op elkaar gepakte troepenconcentraties complete eenheden tijdelijk buiten gevecht kunnen stellen. Dit zou de oorlog van Putin sneller tot een einde kunnen brengen dan voorzien, aangezien grootschalige sanitaire beperkingen een zware wissel trekken op de staatsfinanciën en de beschikbare menskracht – juist op het moment dat Moskou beide elders dringend nodig heeft.

Het beheersen van de informatievoorziening is voor de Russische overheid daardoor van vrijwel even groot strategisch belang als het onder controle krijgen van de medische situatie. Rusland kent een lange historie van geheimzinnigheid rondom grote rampspoed, van de kernramp in Tsjernobyl ten tijde van de Sovjet-Unie tot het vergaan van de onderzeeboot Koersk, een tragedie die Putin aan het begin van zijn presidentschap zesentwintig jaar geleden trachtte te verdoezelen. Of het incident in Irkoetsk uiteindelijk een daadwerkelijke pestuitbraak blijkt te zijn, een reguliere infectieziekte of een geïsoleerd laboratoriumvoorval zonder grote gevolgen: de tegenstrijdige verklaringen hebben reeds precies datgene veroorzaakt wat het Kremlin wilde vermijden – de hardnekkige verdenking dat de officiële lezing een aanzienlijk ernstiger werkelijkheid verhult. Een werkelijkheid die de genadeslag zou kunnen worden voor niet alleen Putins Oorlog tegen Oekraïne, maar ook voor zijn regime.