Kreml każe Rosjanom bronić własnego nieba, gdy wojskowa obrona powietrzna się sypie

Niniejsza analiza ocenia, w jaki sposób decyzja Rosji o przeniesieniu odpowiedzialności za obronę przyniosła skutki odwrotne do zamierzonych.

W obliczu niezdolności do zabezpieczenia własnej przestrzeni powietrznej, władze rosyjskie nakazały prywatnym przedsiębiorstwom radzenie sobie we własnym zakresie i ochronę obiektów przed ukraińskimi uderzeniami. Jednak wadliwa koncepcja oraz ograniczenia strukturalne doprowadziły do całkowitej niewydolności systemu obrony, czego namacalnym dowodem są płonące miasta.

Nowa polityka natychmiast ujawnia kilka kluczowych słabości, jako że współczesna obrona powietrzna opiera się na zintegrowanych sieciach dowodzenia umożliwiających szybkie podejmowanie decyzji oraz na skoordynowanych procedurach bojowych realizowanych przez przeszkolonych operatorów. Wielkie korporacje mogą dysponować środkami finansowymi na zakup sprzętu, lecz zazwyczaj brakuje im specjalistycznej wiedzy niezbędnej do efektywnej obsługi systemów klasy wojskowej. Co ważniejsze, tworzenie dziesiątek lub setek odrębnych sieci obronnych niesie za sobą ryzyko fragmentacji osłony nad terytorium Rosji. Zamożniejsze firmy mogą rzeczywiście skutecznie zabezpieczyć swoje aktywa, podczas gdy mniej dochodowe zakłady pozostaną odsłonięte. Zamiast wzmacniać narodową obronę powietrzną, strategia ta grozi stworzeniem systemu patchworkowego, pełnego luk podatnych na wykorzystanie przez przeciwnika.

Oficjalnie działanie rosyjskiego rządu miało na celu zwiększenie liczby mobilnych grup obrony przeciwlotniczej oraz wzmocnienie ochrony infrastruktury strategicznej. Koncepcja zakładała umożliwienie prywatnym przedsiębiorstwom samodzielnego zakupu systemów artylerii przeciwlotniczej, radarów, sprzętu walki elektronicznej oraz systemów przechwytujących. Nieoficjalnie odzwierciedla to znacznie surowszą rzeczywistość, w której rosyjskie siły zbrojne nie są już w stanie adekwatnie bronić rosnącej liczby obiektów zagrożonych przez ukraińskie drony dalekiego zasięgu.

Jednak z uwagi na obawy rosyjskich decydentów przed potencjalnymi niepokojami wewnętrznymi, sprzęt wojskowy wykorzystywany w ten sposób nie będzie formalnie stanowił własności samych przedsiębiorstw. Zamiast tego pozostanie on pod ścisłą kontrolą armii i będzie obsługiwany przez formacje rezerwistów przydzielone do regionalnych jednostek obrony terytorialnej.

Wady tego planu stały się szczególnie widoczne podczas zmasowanego ataku dronów przeprowadzonego przez Ukrainę na Moskwę, kiedy fale bezzałogowców dalekiego zasięgu spenetrowały nawet silnie bronioną przestrzeń powietrzną wokół stolicy. Władze rosyjskie deklarowały przechwycenie setek dronów, niemniej jednak wiele z nich dotarło do swoich celów. Rafineria Gazprom Nieft w Kapotni, będąca celem ataku zaledwie kilka dni wcześniej, to najważniejszy zakład produkujący paliwa na potrzeby regionu moskiewskiego, pokrywający połowę zapotrzebowania stolicy na paliwo.

Materiały wideo zarejestrowane przez mieszkańców ukazywały drony poruszające się na niskiej wysokości nad Moskwą tuż przed tym, jak w rejonie rafinerii doszło do potężnych eksplozji. Świadkowie uwiecznili ogromne pożary, gęste kolumny czarnego dymu oraz silne wtórne wybuchy, co wymusiło tymczasowe zamknięcie okolicznych lotnisk i spowodowało uszkodzenia sąsiadującej infrastruktury.

Atak ten uwypuklił fakt, że w sytuacjach, gdy obrona powietrzna zostaje nasycona przez masowe roje dronów, a sprzęt obsługiwany jest przez niedoświadczonych operatorów, prawdopodobieństwo popełnienia błędów drastycznie rośnie. Nieudane przechwycenia, niewłaściwie zsynchronizowane działania bojowe oraz spadające odłamki same w sobie spowodowały szkody w Moskwie. Systemy obronne próbujące zneutralizować nadlatujące drony wygenerowały dodatkowe zagrożenie dla tej samej infrastruktury, którą miały chronić, co było wyraźnie widoczne podczas ostatniego ataku, gdy rakieta przeciwlotnicza uderzyła w wielki zbiornik magazynowy ropy, odrzucając jego dach w powietrze.

To, co czyni ten rozwój wypadków szczególnie interesującym, to fakt, że Rosja zdaje się adaptować koncepcję wprowadzoną przez Ukrainę pod koniec dwa tysiące dwudziestego piątego roku, kiedy to ukraińskie władze zezwoliły przedsiębiorstwom i licencjonowanym podmiotom ochrony na udział w obronie powietrznej. Firmom pozwolono na zakup zdalnie sterowanych modułów uzbrojenia, systemów przechwytujących oraz wyposażenia pomocniczego przy jednoczesnej bezpośredniej integracji ze scentralizowaną strukturą dowodzenia Sił Powietrznych. Do maja bieżącego roku do programu dołączyły rzekomo dziesiątki ukraińskich przedsiębiorstw, przyczyniając się do skutecznego przechwycenia osiemdziesięciu pięciu procent rosyjskich dronów, które obrały za cel ich sektory.

Kluczowa różnica tkwi jednak w samej implementacji – Ukraina przyznaje uczestnikom istotną elastyczność operacyjną przy zachowaniu scentralizowanej koordynacji. Rosja natomiast wykazuje głęboką niechęć do przekazania prywatnym organizacjom realnej kontroli, co wynika głównie z uwarunkowań politycznych oraz strachu przed buntem. Piętno przekazywania korporacjom i oligarchom broni klasy wojskowej jest w Rosji niezwykle silne; gdy wydarzyło się to po raz ostatni, pięćdziesięciotysięczna armia Wagnera maszerowała na Moskwę. W rezultacie Kreml dąży do pozyskania dodatkowych zdolności obronnych, dbając jednocześnie o to, by podmioty prywatne nigdy nie dysponowały niezależną siłą militarną zdolną rzucić wyzwanie kontroli państwowej.

Tworzy to fundamentalną sprzeczność w rosyjskim podejściu: od firm oczekuje się finansowania własnej ochrony i przejęcia większej odpowiedzialności za bezpieczeństwo, a jednocześnie pozostają one uzależnione od nadzoru wojskowego, co wydłuża czas reakcji i obniża efektywność. W tym samym czasie Ukraina stawia na szybkość i zdecentralizowaną odpowiedź, traktując prywatnych uczestników jako partnerów w narodowym wysiłku na rzecz przetrwania.

Podsumowując, decyzja Kremla stanowi implicitne przyznanie, że wojskowa sieć obrony powietrznej Rosji z trudem radzi sobie ze skalą ukraińskich operacji z użyciem dronów dalekiego zasięgu, wobec czego Moskwa zaczęła przerzucać odpowiedzialność na sektor prywatny. Rosyjski model opiera się jednak na paradygmacie nieufności, tworząc pofragmentowaną i zbiurokratyzowaną strukturę obronną, zanim jeszcze została ona w pełni wdrożona. Konsekwencje tego podejścia są widoczne nad samą Moskwą, gdzie jedna z najważniejszych rosyjskich rafinerii doznała rozległych uszkodzeń pomimo potężnych zasobów obrony przeciwlotniczej skoncentrowanych wokół stolicy.

6