Nieuwe dronebasis in Libië: Oekraïne plant aanvallen op de Middellandse Zee

Op zes september werd het onder Russische vlag varende vrachtschip Lady Maria herhaaldelijk getroffen door droni terwijl het in de Middellandse Zee nabij Kreta voer. Videobeelden tonen hoe meerdere droni munitie op het schip lieten vallen, waarop aan dek een kleine brand uitbrak. Het schip was vertrokken uit Oran, Algerije, en was volgens berichten onderweg naar Syrië.

De Lady Maria is gelieerd aan het Russische bedrijf MG Flot en valt onder sancties van zowel de Verenigde Staten als Oekraïne. De Oekraïense militaire inlichtingendienst merkt het vaartuig aan als een transportmiddel voor het vervoer van militaire ladingen en wapens voor Rusland, onder meer op de route Novorossiejsk-Tartus. De identiteit van de aanvallers is niet officieel bevestigd; rapportages melden echter dat de aanval hoogstwaarschijnlijk is uitgevoerd door Oekraïense droni en suggereren dat deze vanaf Libisch grondgebied zijn gelanceerd. Indien bevestigd, zou de aanval erop wijzen dat Oekraïne een manier heeft gevonden om droni vanuit Libië in te zetten, waardoor aan Rusland gelieerde scheepvaart binnen het operationele bereik diep in de Middellandse Zee komt te liggen.

De berichten over de aanval op de Lady Maria winnen aan betekenis wanneer ze worden bezien in samenhang met eerdere rapportages over een Oekraïense militaire aanwezigheid in West-Libië. In april meldde de Franse zender RFI dat meer dan tweehonderd Oekraïense officieren en specialisten actief waren op drie locaties op basis van een overeenkomst met de regering in Tripoli. De genoemde locaties bevonden zich in Misrata, Tripoli en Zawiya. Het meeste personeel zou zijn ondergebracht in faciliteiten in Misrata, terwijl de locatie nabij Zawiya werd omschreven als ingericht voor het lanceren van lucht- en zeedroni. Deze positie is van strategisch belang omdat Zawiya rechtstreeks aan de Libische Middellandse Zeekust ligt, ongeveer vijftig kilometer ten westen van Tripoli. Een faciliteit aldaar zou Oekraïense operators directe toegang bieden tot de Middellandse Zee zonder dat droni vanuit Oekraïne hoeven te vliegen. Dit was niet de eerste aanval, aangezien Libische functionarissen de aanval in maart op de aan Rusland gelieerde Arctic Metagaz al koppelden aan Oekraïense agenten die vanuit Tripoli opereerden.

In december tweeduizendvijfentwintig trof Oekraïne de Qendil, een aan Rusland gelieerde schaduwvloettanker, in de Middellandse Zee op meer dan tweeduizend kilometer afstand van het Oekraïense territorium. De SBU verklaarde dat het schip kritieke schade opliep en niet langer inzetbaar was, waarmee deze aanval de eerste bekende Oekraïense actie tegen een schaduwvloetschip in de Middellandse Zee werd. Slechts enkele maanden later werd opnieuw een aan Rusland gelieerd vaartuig getroffen nabij Libië. In maart 2026 liep de lpg-tanker Arctic Metagaz zware schade op bij een aanval die door Rusland werd toegeschreven aan Oekraïense zeedroni. Oekraïense betrokkenheid werd niet officieel bevestigd, maar Libische functionarissen verklaarden later tegenover AP dat Oekraïense eenheden de aanval hadden uitgevoerd vanuit een faciliteit in Tripoli. Alles bij elkaar genomen wijzen de aanvallen op de Qendil, de Arctic Metagaz en de Lady Maria op een zich ontwikkelende campagne waarin Oekraïense acties tegen aan Rusland gelieerde scheepvaart herhaaldelijk in het gehele Middellandse Zeegebied zichtbaar worden.

Libië is van belang omdat het Oekraïne een nieuw uitvals- en ondersteuningspunt kan bieden dat aanzienlijk dichter bij de Russische scheepvaartroutes ligt. Vanuit West-Libië hoeven droni geen duizenden kilometers af te leggen vanaf Oekraïne voordat ze de Middellandse Zee bereiken. Dit stelt Oekraïense operators in staat een permanente aanwezigheid te onderhouden nabij de zeestraten en routes die worden gebruikt door aan Rusland gelieerde tankers en vrachtschepen, wat meer mogelijkheden biedt om vaartuigen in de regio te monitoren en te viseren. Olietankers en schepen die worden verdacht van het vervoeren van militaire goederen kunnen daardoor te maken krijgen met een structurele dreiging in plaats van een incidentele aanval. Rusland zal rekening moeten houden met mogelijke aanvallen langs routes die voorheen als relatief veilig werden beschouwd. Het zou hierop kunnen reageren door de bescherming rond kwetsbare schepen te verhogen, extra surveillance in te zetten of schepen verder van de Libische kust om te leiden. Elke optie verhoogt de kosten, complexiteit en duur van de Russische maritieme logistiek. Libië kan Russische schepen in de Middellandse Zee dus kwetsbaar maken in wateren waar Moskou eerder verwachtte met minder risico te kunnen opereren.

Over het geheel genomen zou een Oekraïens lanceringsnetwerk in Libië losse aanvallen op aan Rusland gelieerde vaartuigen kunnen veranderen in een duurzame campagne tegen de scheepvaart in de Middellandse Zee. Rusland zou zijn schepen dan over een veel groter gebied moeten beschermen of omleiden, zelfs wanneer geen enkele afzonderlijke aanval erin slaagt een vaartuig te doen zinken. De voortdurende dreiging kan wapenleveranties en energie-export verstoren door de verzekerings-, beveiligings- en logistieke kosten op te drijven, terwijl Russische marine-eenheden worden gedwongen om de koopvaardij te beschermen. Het resultaat zou een bredere vorm van druk zijn waarmee Oekraïne de Russische maritieme logistiek kan verzwakken, niet door elk schip tot zinken te brengen, maar door de routes zelf steeds kostbaarder en moeilijker bruikbaar te maken.