Van de Zwarte Zee tot de Atlantische Oceaan worden Russische olietankers één voor één uitgeschakeld

Vandaag komt het grootste nieuws uit de Russische schaduwvloot.

Hier wijzen gebeurtenissen die zich ver buiten de Oekraïense kustlijn ontvouwen op een verschuiving in de manier waarop druk wordt uitgeoefend op Rusland’s oorlogseconomie. Binnen enkele dagen vielen acties in twee verre zeeën qua timing en effect samen, waardoor routes werden afgesloten waarop Moskou vertrouwde om olie te blijven vervoeren.

In hetzelfde korte tijdsbestek troffen de Verenigde Staten en Oekraïne Russische maritieme logistiek in verschillende theaters. In het Caribisch gebied kwamen Amerikaanse strijdkrachten in actie om de tanker Olina in beslag te nemen, een staatloos schip uit de schaduwvloot dat onder valse vlag voer en op meerdere sanctielijsten stond, en haalden het terwijl het nog op zee was uit de vaart. Tegelijkertijd werd in de Zwarte Zee een tanker op weg naar Rusland door een drone geraakt nabij de noordkust van Turkije, zo zwaar beschadigd dat het schip moest stoppen, hulp moest zoeken en zich aan inspectie moest onderwerpen in plaats van door te varen naar de haven van Novorossiysk. Dit waren ingrepen die schepen daadwerkelijk uit de circulatie haalden, geen verklaringen of waarschuwingen.

Aan Amerikaanse zijde draaide de operatie om de inbeslagname van de Olina, een schaduwvloottanker die eerder onder een andere naam was gesanctioneerd voor het vervoeren van Russische olie en nu zonder geldige vlag opereerde. Amerikaanse kustwachtschepen gingen over tot het enteren van het vaartuig in Caribische wateren op basis van het internationaal recht, waarmee dit al de derde aan Rusland gelinkte tanker was die in slechts twee dagen onder Amerikaanse controle kwam. Deze inbeslagname past in een bredere handhavingscampagne tegen schaduwvloottankers die Venezolaanse en aan Rusland gelieerde ruwe olie vervoeren, en die stilzwijgend schepen uit de vaart haalt voordat zij hun route kunnen voltooien.

Aan het andere uiteinde van de route richtte de Oekraïense aanval zich op een tanker die de Zwarte Zee doorkruiste op weg om Russische ruwe olie te laden. De drone-aanval veroorzaakte zichtbare schade op het dek en in de machinekamer, legde de voortgang van het schip stil en leidde tot een verzoek om hulp aan de Turkse kustwacht. Omdat het schip op dat moment leeg was, werd geen olie gemorst en raakte geen bemanningslid gewond, maar de reis werd volledig onderbroken. Voor een vaartuig dat opereert met strakke schema’s en smalle marges, woog die onderbreking net zo zwaar als vernietiging.

De samenloop van deze acties was doelbewust en legde tegelijkertijd druk op de Russische maritieme logistiek aan beide uiteinden. Met inbeslagnames in de Atlantische Oceaan en het Caribisch gebied en een aanval in de Zwarte Zee wordt Rusland nu geconfronteerd met verstoringen op elke grote maritieme route waarop het vertrouwt, in plaats van met druk die geconcentreerd is in één betwist gebied. Dit markeert een nieuw hoogtepunt in operaties tegen de schaduwvloot, waarbij handhaving niet langer lokaal wordt opgevangen maar gelijktijdig over meerdere zeeën wordt toegepast, met minder uitwijkmogelijkheden en het doorbreken van de aanname dat tankers problemen eenvoudig kunnen omzeilen. Wat deze week veranderde, is dat de Verenigde Staten de stap maakten van sancties en monitoring naar directe handhaving op zee, waarbij hun acties in real time werden afgestemd op Oekraïense aanvallen.

Als gevolg daarvan is de centrale vraag voor Rusland niet langer waar ladingen naartoe kunnen worden omgeleid, maar of een reis überhaupt zonder onderbreking kan worden voltooid.

In de praktijk betekent dit dat naast deze ontwikkelingen de Oostzee al steeds intensiever wordt gemonitord en dat vaarten langs NAVO-kustlijnen een groeiend risico op onderschepping met zich meebrengen. Om dit te compenseren kiezen tankers voor langere routes, maken zij omwegen rond gecontroleerde gebieden, blijven zij voor de kust dralen om patrouilles af te wachten en vermijden zij waar mogelijk knelpunten. Elk van deze keuzes voegt afstand, tijd en kosten toe, en een reis die ooit de kortste commerciële route volgde, vereist nu uitgebreide omwegen. Die extra kosten stapelen zich snel op, aangezien langere reizen het aantal tochten dat een tanker per jaar kan maken verminderen. Zelfs wanneer tankers niet in beslag worden genomen of getroffen, snijdt de noodzaak om handhaving over meerdere zeeën te ontwijken rechtstreeks in winstgevendheid en capaciteit. In feite maakt wereldwijde handhaving elke gevaren mijl tot een risico, waardoor Rusland’s bruikbare schaduwvloot krimpt, niet door vernietiging, maar door kosten en inefficiëntie.

Alles bij elkaar laten deze parallelle acties zien hoe gecoördineerde druk het maritieme landschap ver voorbij één enkele aanval of inbeslagname kan hervormen. De praktische effecten stapelen zich snel op. Elke in beslag genomen of uitgeschakelde tanker vermindert onmiddellijk de vervoerscapaciteit, verstoort laadschema’s in knooppunten zoals Novorossiysk en Ust-Luga en geeft verzekeraars en vlaggenstaten het signaal dat handhaving actief en onvoorspelbaar is.

Door in verschillende theaters binnen hetzelfde tijdsbestek te handelen, hebben de Verenigde Staten en Oekraïne regionale verstoring omgevormd tot een mondiaal probleem voor de Russische olielogistiek. Veilige maritieme corridors verdwijnen één voor één naarmate handhaving zich over meerdere zeeën verspreidt. Naarmate die gaten groter worden, komen de inkomstenstromen die Rusland’s oorlogsinspanningen in stand houden steeds sterker onder druk te staan.