Rusland breidt zich in Afrika uit met geweld om zijn wereldwijde isolement te compenseren

Vandaag komen de meest interessante ontwikkelingen uit Afrika.

Gedurende 2025 heeft Rusland zijn aanwezigheid in Afrika geïntensiveerd, met pogingen om zijn invloed op het continent uit te breiden om zijn toenemende isolatie te compenseren. Deze strategie kent echter grote tekortkomingen, omdat ze gebaseerd is op onbetrouwbare kortetermijnwinsten die het verlies van eerdere partnerschappen niet compenseren.

Rusland heeft militaire samenwerkingsovereenkomsten geratificeerd met verschillende Afrikaanse landen, waarbij de focus ligt op samenwerking met zowel staatshoofden als diverse paramilitaire actoren. In lijn met het gevestigde model levert Rusland militair materieel, trainers en adviseurs om lokale overheden te beïnvloeden en strategische concessies af te dwingen.

Wapendeals zijn het meest zichtbare onderdeel van deze strategie, die naast lichte wapens vaak ook gepantserde voertuigen, SU-30 gevechtsvliegtuigen en S-300 luchtafweersystemen omvat. Voor regeringen die te maken hebben met interne conflicten of dreigingen voor de stabiliteit van het regime, bieden deze leveringen snelle ondersteuning. Voor Rusland creëren ze langdurige afhankelijkheid, omdat lokale strijdkrachten Russische munitie, reserveonderdelen en technische ondersteuning nodig hebben om de wapens operationeel te houden.

Opleidings- en adviesmissies versterken deze afhankelijkheid. Russisch personeel werkt direct samen met lokale strijdkrachten en helpt bij training en operaties. Deze adviseurs opereren vaak dicht bij de frontlinies, terwijl ze officieel buiten directe gevechtsrollen blijven, waardoor Rusland invloed kan uitoefenen op militaire beslissingen en interne veiligheidsbeleid, zonder formeel verantwoordelijk te zijn.

Deze uitbreiding is een direct gevolg van Rusland’s groeiende isolatie op Europees en mondiaal niveau. Met de invasie van Oekraïne die zijn vierde jaar ingaat, heeft Rusland te maken gehad met zware internationale sancties en is het afgesloten van grote energiemarkten in Europa. Zelfs als de oorlog in Oekraïne eindigt, blijven de littekens zichtbaar, waardoor Rusland’s geloofwaardigheid in Europa jarenlang wordt ondermijnd. Bovendien heeft de Russische overbelasting in Oekraïne bijgedragen aan het verlies van langdurige bondgenoten, waaronder Assad in Syrië en Maduro in Venezuela.

Om het verminderde geopolitieke bereik te compenseren, heeft Rusland zijn invloed in Afrika versterkt. Het continent biedt grondstoffen om sancties te omzeilen, alternatieve markten voor de defensie-industrie, en een blok diplomatieke steun binnen de Verenigde Naties. Omdat Rusland niet het kapitaal heeft om te concurreren met China’s infrastructuurprojecten of westerse hulp, leunt Moskou in plaats daarvan op paramilitaire structuren zoals het Africa Corps om kansen te grijpen. In landen als Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek beveiligen deze troepen mijnsites voor goud, diamanten en lithium, inkomsten die de krimpende Russische economie ondersteunen en toegang geven tot zeldzame aardmineralen die cruciaal zijn voor wapenproductie. Rusland streeft daarnaast naar het vestigen van militaire structuren en marinebases, voornamelijk in Libië en Soedan, en steeds meer in Madagaskar, als vervanging van het verloren strategische voordeel buiten zijn kustgebieden in Syrië, waarmee het macht projecteert over de Middellandse Zee, de Rode Zee en de Indische Oceaan.

In Europa heeft Rusland stabiliteit, legitimiteit en voorspelbare invloed verloren. In Afrika zoekt het compensatie via militaire aanwezigheid, toegang tot natuurlijke hulpbronnen en het vermogen om westerse invloed uit te dagen. Dit herstelt niet het vroegere statusniveau van Rusland, maar biedt invloed in regio’s waar institutionele beperkingen zwakker zijn en politieke stabiliteit fragieler.

Hoewel Rusland snel invloed heeft verworven door middel van macht, ontbreekt het in de strategie aan de diepgang die nodig is voor langdurig succes. Het Russische model richt zich uitsluitend op harde veiligheid en elitebescherming en verwaarloost sociale en economische ontwikkeling die noodzakelijk is voor echte staatsstabiliteit. Als gevolg daarvan gaat de aanwezigheid van Russische troepen vaak samen met een toename van lokaal geweld en een verslechtering van de humanitaire situatie. Wapentransfers en de inzet van aannemers kunnen regimes op korte termijn versterken, maar ten koste van het vermogen om op lange termijn stabiliteit te bereiken, waardoor de institutionele capaciteit, sociale cohesie en duurzaam staatsopbouw snel afnemen. Die toenemende instabiliteit vergroot op zijn beurt de afhankelijkheid van Rusland voor externe veiligheidssteun, waardoor een zelfdestructieve cyclus ontstaat die Rusland in staat stelt zijn kortetermijninvloed te behouden.

Dit onderhoudt de invloed tijdelijk, maar wanneer externe actoren daadwerkelijk beginnen met opbouw van staten, blijft de afhankelijke staat kwetsbaar, waardoor de waarde van de relatie voor Rusland afneemt. Een duurzame alliantie vereist investering in instituties en goed bestuur. Het huidige Russische model geeft prioriteit aan invloed boven ontwikkeling, wat duurzame en winstgevende langetermijnpartnerschappen beperkt.

Al met al weerspiegelt Rusland’s groeiende rol in Afrika een poging om het afnemende invloed elders te compenseren via militaire druk, maar de ontwikkelingen op de grond tonen de kwetsbaarheid van deze aanpak. In Mali blijft het geweld door opstandelingen zich nationaal verspreiden ondanks uitgebreide Russische steun. In Soedan en Madagaskar dagen concurrerende externe actoren, zoals Saoedi-Arabië en China, Rusland steeds meer uit, wat aantoont hoe gemakkelijk zijn invloed kan worden verdrongen. Op de lange termijn loopt dit model het risico Rusland te overbelasten, vervangbaar te maken en niet in staat te stellen invloed om te zetten in duurzame strategische afstemming.