VS ruilt luchtaanvallen op Iran in voor een grootschalige economische oorlog

Nadat maanden van luchtaanvallen er niet in zijn geslaagd de vastberadenheid van het Iraanse regime te breken of tot een duurzaam staakt-het-vuren te leiden, hebben de Verenigde Staten hun strategie verlegd naar economische druk en zetten zij zwaarder in op maatregelen die gericht zijn op het financiële isolement van Iran. Dit houdt in dat de Verenigde Staten, naast de al bestaande economische sancties, nu vol inzetten op de handhaving van een zeeblokkade gericht tegen Iraanse havens en olietransporten. Washington legt opnieuw de nadruk op de campagne Economic Fury, waarbij het gebruikmaakt van een striktere maritieme handhaving om Teheran te dwingen de Straat van Hormuz te heropenen, terwijl de sluiting van deze zeestraat de mondiale energiemarkten blijft verstoren. Deze koerswijziging markeert tevens het eerste moment in het conflict waarop de Amerikaanse administratie de verwachting dat militaire druk alleen Iran tot concessies zou dwingen, heeft bijgesteld.

De omvang van het economische offensief is aanzienlijk: volgens ramingen van het Pentagon heeft Iran door de zeeblokkade al bijna vijf miljard dollar aan olie-inkomsten gederfd. Bovendien is de handhaving van de blokkade agressiever geworden en gaat deze voorbij aan louter waarschuwingen en sanctiedreigingen. Zo heeft een helikopter van de US Navy raketten afgevuurd op een vrachtschip onder Panamese vlag dat herhaalde waarschuwingen negeerde en probeerde het cordon te breken. De aanval zette het vaartuig buiten gevecht en verhinderde dat het zijn koers naar een Iraanse haven voortzette. Opvallend is dat de Verenigde Staten sinds midden juli al circa zestig koopvaardijschepen hebben onderschept en teruggestuurd.

Iran wijkt echter niet en blijft strenge beperkingen opleggen in de Straat van Hormuz, waardoor het merendeel van het commerciële scheepvaartverkeer stilligt, en geeft aan dat de waterweg gesloten blijft totdat aan zijn politieke eisen is voldaan. Door de zeestraat grotendeels afgesloten te houden, blijft Iran de hoge mondiale olieprijzen ondersteunen en verhoogt het de druk op landen die afhankelijk zijn van energie-importen uit de Golf. In deze context tonen de Iraanse leiders zich er van overtuigd dat zij de Verenigde Staten politiek kunnen uitzitten. Hoewel Iran in het binnenland te maken heeft met ernstige economische druk, waaronder een hoge inflatie en wijdverbreide sociale problemen, vertaalt die druk zich anders binnen het Iraanse politieke systeem. In tegenstelling tot de Amerikaanse president, die verantwoording verschuldigd is aan de kiezers en te maken heeft met stijgende brandstofprijzen, kan de Iraanse leiding repressie inzetten om te voorkomen dat maatschappelijke onvrede zich snel omzet in politieke druk tot koerswijziging. Deze berekening wordt versterkt door de langdurige ervaring van Iran met het overleven van sancties en zware economische druk zonder zijn strategische kerndoelstellingen op te geven.

Zodoende is de confrontatie geëvolueerd tot een langdurige economische uitputtingsslag en een uithoudingstest. De VS hopen dat Economic Fury opnieuw voldoende druk, financiële ontwrichting en binnenlandse onrust in Iran zal veroorzaken, zodanig dat de leiding gedwongen wordt haar koers te veranderen. Iran vertoont echter nog steeds geen enkel teken van buigen, en de blokkade van de zeestraat onderstreept dat Teheran bereid is deze confrontatie uit te zitten in plaats van toe te geven. Opvallend is dat Iran de afgelopen jaren al te maken heeft gehad met grootschalige protestbewegingen, maar de huidige leiding heeft telkens gegrepen naar systematische en dodelijke repressie om deze in te dammen. Dit patroon toont de bereidheid van het Iraanse regime om onrust met alle middelen te smoren, eerder dan binnenlandse druk een beleidswijziging te laten afdwingen.

Over het geheel genomen vertegenwoordigt de Amerikaanse Economic Fury-campagne de nieuwste poging van de Amerikaanse administratie om het initiatief te herheroveren in de huidige patstelling en Iran te dwingen de Straat van Hormuz weer volledig open te stellen. Hoewel de blokkade al reële economische schade toebrengt, lijken de Iraanse leiders bereid de druk te doorstaan, terwijl zij de beperkingen in Hormuz handhaven en de druk op de mondiale energiemarkten in stand houden. Deze dynamiek suggereert dat beide partijen tijd nu als een strategisch middel beschouwen, wat resulteert in een vernieuwde patstelling die elke dag kostbaarder wordt voor beide landen en de wereld. Het grootste risico voor de Verenigde Staten is dat het autoritaire systeem van Iran de economische pijn kan opvangen en de onrust langer kan onderdrukken dan Washington inschat, waardoor het breekpunt van Teheran komt te liggen voorbij de periode die Amerikaanse leiders politiek bereid zijn vol te houden.