Turkije gebruikt bases in Somalië om macht in de regio te projecteren

Al bijna vijftien jaar breidt Turkije zijn militaire, economische en diplomatieke aanwezigheid in Somalië gestaag uit. Tegen deze achtergrond heeft Ankara de toenemende Somalische afhankelijkheid van Turkije aangewend om zijn verankering in het land te verdiepen, waarbij Somalië wordt gepositioneerd als een strategische voorpost en regionale hub voor Turkse machtsprojectie in de Hoorn van Afrika en daarbuiten.

De Turkse militaire aanwezigheid in Somalië werd met name zichtbaar in tweeduizendzeventien, toen Ankara de basis Camp Turksom in Mogadishu opende, de grootste buitenlandse militaire faciliteit van het land. Meer dan vijftienduizend Somalische soldaten hebben daar inmiddels een opleiding genoten. Tegelijkertijd is Turkije begonnen met de levering van gevechtstanks aan Somalië, waaronder M48- en M60 Patton-varianten, om de grondcapaciteiten van de Gorgor-commando-eenheid van het Somalische leger te versterken. Turkse instructeurs trainen de Gorgor-troepen momenteel in het bedienen van zwaar gepantserde voertuigen en tanks, terwijl gelijktijdig wordt gewerkt aan het verhogen van hun tactische gevechtskracht. De Turkse betrokkenheid beperkt zich echter niet tot militaire samenwerking; Ankara heeft tevens een substantiële positie opgebouwd in de economie en andere sleutelsectoren van het land. Zo exploiteert het Turkse bedrijf Albayrak al jaren de haven van Mogadishu, terwijl de onderneming Favori het beheer voert over Aden Adde International Airport. Bovendien ondertekenden Turkije en Somalië in tweeduizendvierentwintig een raamovereenkomst voor defensie en economische samenwerking, op basis waarvan Turkije Somalië bijstaat in het beschermen van zijn Exclusieve Economische Zone en de wederopbouw van de marine. De overeengekomen voorwaarden voorzien tevens in een aanzienlijk winstaandeel voor Turkije uit maritieme projecten die het helpt ontwikkelen, wat in bepaalde gevallen kan oplopen tot dertig procent.

Door de lange Somalische kustlijn aan de Golf van Aden bevindt Turkije zich in de directe nabijheid van de toegangswegen tot de Straat van Bab el-Mandeb, een van 's werelds meest vitale maritieme knooppunten. Op het snijpunt van de Rode Zee en de Golf van Aden verwerkt deze zeestraat ongeveer twaalf procent van de mondiale handel. De recente oorlog met Iran heeft gedemonstreerd hoe snel de controle over een maritiem knooppunt, zoals de Straat van Hormuz, kan worden omgezet in strategische drukmiddelen. De strijd onderstreepte eveneens het strategische belang van de Straat van Bab el-Mandeb, die de verbinding vormt tussen de Golf van Aden, de Rode Zee en het Suezkanaal. Zo exporteert Saoedi-Arabië momenteel dagelijks circa drie tot vier miljoen vaten olie via de Rode Zee, bijna een verdubbeling ten opzichte van de volumes in tweeduizendvierentwintig. Deze crisis heeft de strategische waarde van posities rond de Rode Zee, waar regionale en mondiale grootmachten al langer om wedijveren, verder verhoogd. Somalië verschaft Ankara zodoende een stevig ankerpunt nabij de zuidelijke toegang van Bab el-Mandeb, van waaruit het zijn maritieme invloedssfeer kan vergroten.

Turkije mengt zich hiermee in een toch al drukke machtsstrijd rond Bab el-Mandeb. Onder de regionale spelers hebben de Verenigde Arabische Emiraten reeds een krachtig logistiek netwerk opgebouwd via omvangrijke investeringen in de haven van Berbera, de Speciale Economische Zone en transportcorridors in Somaliland. Gezamenlijk onderhouden de Verenigde Staten en China grote militaire faciliteiten in het nabijgelegen Djibouti, wat hen een permanente aanwezigheid geeft langs dezelfde maritieme route. Ook Rusland tracht, vooralsnog zonder succes, een permanente maritieme basis te verwerven in Port Sudan.

In het licht van deze toenemende rivaliteit heeft Turkije getracht zijn strategische positie in Somalië verder te versterken door zijn activiteiten uit te breiden voorbij land- en maritieme operaties en tevens een lucht- en ruimtevaartcapaciteit op te bouwen. In oktober tweeduizendvijfentwintig ving Turkije aan met de bouw van een ruimtehaven in het Warsheikh-district, ongeveer zeventig kilometer ten noorden van Mogadishu. Hoewel Ankara de faciliteit publiekelijk formuleert als een lanceringcentrum voor satellieten, stelt een Frans rapport dat de locatie eveneens gebruikt zou kunnen worden voor het testen van Turkse hypersonische en langeafstands-ballistische raketten. Tegelijkertijd hebben de Turkse autoriteiten plannen aangekondigd voor de eerste testlancering van hun intercontinentale ballistische raket, de Yildirimhan, vanaf Somalisch grondgebied. Deze raket is naar verluidt in staat om doelen tot op zesduizend kilometer afstand te treffen met een lading van drieduizend kilogram. Daarnaast is het Turkse staatsoliebedrijf Turkish Petroleum begonnen met olie- en gasexploratie in de Somalische wateren, waarbij momenteel een offshore proefboring genaamd Cirak-1 wordt uitgevoerd waarvan de eerste resultaten tegen het einde van tweeduizendzesentwintig worden verwacht.

Alles overziend heeft Turkije, na meer dan een decennium van gestage uitbreiding van zijn investeringen in Somalië, een positie bereikt van waaruit het direct invloed kan uitoefenen op de geopolitiek van de Hoorn van Afrika en de Straat van Bab el-Mandeb. Met een grote militaire trainingsbasis, de ontplooiing van gevechtstanks, offshore energie-exploratie en een mogelijke testlocatie voor rakettechnologie is Somalië uitgegroeid tot een van de centrale pijlers van Turkijes regionale ambities. Turkije manifesteert zich echter in een regio waar meerdere mondiale en regionale mogendheden reeds gevestigde belangen verdedigen. Het behoud van die invloed zal van Ankara steeds meer vereisen dat het manoeuvreert en concurreert met andere mogendheden rond de Rode Zee. Somalië is voor Turkije dan ook meer dan een overzeese partner; het ontwikkelt zich tot een strategisch platform voor militaire training, maritieme toegang, energiewinning en hoogwaardige technologieën in de bredere regio.