Putin jest coraz bardziej osaczony, gdy rosyjscy oligarchowie zaczynają odwracać się od wojny

Dziś najbardziej znaczące doniesienia napływają z samego Kremla.

W centrum rosyjskiego aparatu władzy polityczni rywale Władimira Putina z obu biegunów spektrum ideologicznego zwracają się przeciwko niemu oraz przeciwko prowadzonej przez niego wojnie na Ukrainie. Pozbawiając oligarchów ich fortun, a lewicowy elektorat resztek osłon socjalnych, putinowskie imperium staje w obliczu wielowymiarowej destabilizacji, która grozi załamaniem się systemu na głowę samego dyktatora.

Niedawno lider Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej otwarcie wystąpił przeciwko wojnie na Ukrainie, konstatując, że Rosję czeka nieuchronna porażka, jeśli obecny kurs polityczny nie ulegnie zmianie, a inwazja na pełną skalę będzie kontynuowana. Podczas konferencji prasowej oświadczył, że w przypadku braku rewizji dotychczasowej polityki i dalszego trwania tej wycieńczającej wojny przegranymi będą wszyscy. Jego argumentacja jest precyzyjna: od momentu wybuchu konfliktu liczba rosyjskich miliarderów wzrosła o pięćdziesiąt procent, akumulując łącznie siedemset miliardów dolarów, podczas gdy krajowe ceny żywności uległy gwałtownemu pogorszeniu. Nawet oficjalne dane statystyczne publikowane przez agendy państwowe wskazują, że ceny podstawowych warzyw wzrosły nawet o czterdzieści procent. Skrytykował on również publicznie korupcję towarzyszącą ostatnim wyborom do Dumy Państwowej, wskazując na masowe nieprawidłowości proceduralne oraz bezpośrednie usuwanie niezależnych obserwatorów wyborczych w wielu regionach.

Powracając do kwestii działań wojennych, potępił fakt, że połowa rosyjskiego budżetu państwa jest pochłaniana przez inwazję, zaznaczając, iż machina wojenna Putina spala co drugiego rubla, podczas gdy społeczeństwo rosyjskie ponosi koszty materialne i mierzy się z systemowym zaniechaniem. W sytuacji, gdy wojna generuje dla budżetu średni dobowy koszt rzędu sześciuset osiemdziesięciu milionów dolarów, państwo dokonuje drastycznych cięć w sektorze opieki zdrowotnej, edukacji oraz świadczeń socjalnych. Choć te trzy filary bezpieczeństwa socjalnego podlegały erozji jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowego konfliktu, przekierowanie strumieni finansowych na cele militarne bezprecedensowo przyspieszyło ich degradację. Jako reprezentatywny przykład podano likwidację połowy placówek szkolnych w Rosji od 2000 roku. Lider komunistów podsumował swoje wystąpienie stwierdzeniem, że w realiach przewlekłego konfliktu zamożni powiększają swoje majątki, podczas gdy uboższe warstwy społeczne ulegają dalszemu zubożeniu.

Z drugiej jednak strony spektrum przedstawiciele rosyjskiej oligarchii i kręgów biznesowych również nie wykazują woli kontynuowania wojny, dostrzegając postępujące skutki niepowodzeń militarnych na Ukrainie. Podczas gdy rosyjscy magnaci przemysłowi zmuszeni są organizować i finansować własną obronę przeciwlotniczą w celu zabezpieczenia strategicznych obiektów przed uderzeniami ukraińskimi, Kreml dokonuje masowej nacjonalizacji i konfiskaty ich aktywów na rzecz finansowania wysiłku wojennego. Od początku inwazji rosyjski aparat państwowy przejął majątek należący do oligarchów o wartości szacowanej na dziewięćdziesiąt miliardów dolarów, legitymizując ten proceder zarzutami korupcyjnymi oraz klauzulami bezpieczeństwa narodowego. Pozyskane w ten sposób aktywa są natychmiast upłynniane lub reorientowane na podtrzymanie funkcjonowania wyczerpującej się machiny militarnej. Wielu przedstawicieli elity finansowej otwarcie przyznaje, że dokonuje transferu kapitałów na rachunki bankowe oraz fundusze powiernicze poza granicami Federacji Rosyjskiej, dążąc do uchronienia swoich środków przed roszczeniami Kremla.

Poza dotkliwymi sankcjami międzynarodowymi i ukraińskimi atakami kinetycznymi, chroniczny brak nowych inwestycji w rosyjską gospodarkę wywołuje postępującą stagnację makroekonomiczną, sprowadzając dynamikę wzrostu do ułamka wskaźników notowanych na świecie. Oficjalne państwowe dane statystyczne określają stopę wzrostu gospodarczego na poziomie zaledwie jednego procenta, podczas gdy średnia światowa plasuje się w przedziale od trzech do czterech procent. Należy przy tym odnotować, że przeważająca część owego wzrostu wynika bezpośrednio z państwowych nakładów fiskalnych na sektor zbrojeniowy — poprzez intensyfikację produkcji uzbrojenia oraz wysokie premie kontraktowe dla rekrutów wojskowych. Dynamika ta ma jednak charakter enklawowy i ogranicza się wyłącznie do sektora militarno-przemysłowego oraz mikrobiznesu na szczeblu lokalnym, nie stymulując rozwoju gospodarki cywilnej.

Konkludując, rywale polityczni Władimira Putina z obu biegunów spektrum ideologicznego coraz wyraźniej konsolidują się w sprzeciwie wobec jego osoby oraz kontynuacji operacji wojennych. Władze na Kremlu wygenerowały konflikt z obydwoma obozami: demontując system zabezpieczeń socjalnych i programy państwowe, a zarazem rekwirując aktywa należące do najzamożniejszej elity finansowej. Putin podejmuje zdesperowane próby balansowania pomiędzy tymi biegunami, usiłując zapobiec wybuchowi otwartego buntu z którejkolwiek strony. Za sprawą aparatu represji dyktator utrzymuje kontrolę doraźną, lecz narastający sprzeciw w kręgach oligarchicznych i szerokich warstwach społecznych nieuchronnie przybliża reżim do punktu krytycznego. Z perspektywy analitycznej kluczowe jest zrozumienie, że załamanie putinowskiego systemu władzy nastąpi w sposób nagły, stanowiąc finał dostrzegalnych już dziś sygnałów ostrzegawczych, które Kreml próbuje tuszować pozorami stabilności aż do momentu, gdy dynamika rozpadu stanie się natychmiastowa i niekontrolowana.