Een volledige uiteenzetting van de M23-offensief, gesteund door Rwanda in oostelijk Congo

Vandaag bekijken we de ontwikkelingen in het oosten van de Democratische Republiek Congo.

De door oorlog geteisterde maar mineraalrijke regio is al drie decennia verdeeld tussen overheidsstrijdkrachten en verschillende gewapende groepen. Het jaar 2025 zag echter bliksemsnelle offensieven van een groep genaamd de March 23rd Movement, of M-23, die controle kreeg over belangrijke steden en nu een bedreiging vormt voor de Congolese regering en de integriteit van het land, en inmiddels de grootste coltan-mijn ter wereld beheert.

Na jaren van relatieve inactiviteit begon M-23 eind 2024 haar territorium uit te breiden in de provincie Noord-Kivu, tegen overheidsstrijdkrachten, VN-vredestroepen en lokale milities. Begin 2025 veroverden ze Goma, een stad van twee miljoen inwoners en de hoofdstad van Noord-Kivu.

In tegenstelling tot 2012, toen ze de stad slechts kort bezetten, trok M-23 zich deze keer niet terug maar rukte zuidwaarts op. Twee weken later namen ze Bukavu, de hoofdstad van Zuid-Kivu, terwijl de overheidsstrijdkrachten schijnbaar uiteenvielen bij contact met de vijandelijke troepen.

Ondertussen riep de internationale gemeenschap op tot vredesonderhandelingen, en parallelle ronden werden gehouden in Doha en Washington. In Doha vonden directe gesprekken plaats tussen M-23 en de Congolese regering; in Washington werd de groep vertegenwoordigd door haar centrale achterban, Rwanda. Onder druk van de Amerikaanse regering werd in juni een vredesakkoord ondertekend, maar dit viel in december 2025 uiteen toen M-23-troepen vanuit Bukavu naar het zuiden oprukten, Congolese en aan Burundi gelieerde troepen versloegen en de belangrijke havenstad Uvira veroverden.

Slechts een week later trokken de M-23-soldaten zich echter terug uit Uvira onder druk van de VS.

Om de opstand van M-23 en de implicaties voor de regio te begrijpen, is het belangrijk de politieke complexiteit van Oost-Congo te beoordelen. In 1994 zag de dichtbevolkte en etnisch diverse grensregio de toestroom van vluchtelingen en daders van de Rwandese genocide, wat de achtergrond vormde voor herhaalde pogingen van de nieuwe Rwandese regering om de dreiging van radicale Hutu-milities te neutraliseren.

In dit proces steunde Rwanda niet alleen Tutsi-groepen, maar probeerde het ook controle te krijgen over de rijke afzettingen van coltan, goud en tin in de regio. Na de terugtrekking van Rwandese troepen in 2003 leidde het gebrek aan staatscontrole en etnische spanningen tussen Rwandeessprekende Tutsi en andere etnische groepen tot een reeks nieuwe opstanden, deels gesteund door Rwanda, met M-23 als de meest recente incarnatie.

Het profiel van de groep is dus complex en combineert elementen van etnische zelfverdediging, regionale separatistische doelen en nationale aanspraken, maar wordt door veel Congolezen gezien als een buitenlandse bezettingsmacht.

Het conflict wordt verder bemoeilijkt door de betrokkenheid van meerdere regionale en wereldwijde actoren. De ligging van de Kivuprovinciën aan de grens van Oeganda, Rwanda en Burundi betekent dat alle drie landen Oost-Congo als hun eigen achtertuin beschouwen en er troepen stationeren, zij het aan verschillende politieke kanten. Bovendien hebben zowel de Southern African Development Community als de VN, via hun MONUSCO-vredestroepen, tevergeefs geprobeerd in te grijpen namens de Congolese regering. De mineraalrijke regio heeft echter geleid tot betrokkenheid van verdere actoren zoals de VS, Frankrijk en België, de voormalige koloniale macht van Congo, die hebben geïnvesteerd in het conflict en ondersteuning beloven aan Congolese overheidsstrijdkrachten in ruil voor toegang tot zeldzame en belangrijke grondstoffen.

Hoewel de Rwandese steun aan Congolese rebellen door de jaren heen consistent is geweest, heeft de veranderende geopolitieke context M-23 in staat gesteld uit te breiden over grote delen van de Kivu-regio. Internationale sancties tegen Rwanda hadden in 2012 geleid tot de terugtrekking van M-23, maar meerdere wereldwijde crises, vooral in Oekraïne, binden de middelen van Europese staten, terwijl de VS gedeeltelijk hun aandacht van Afrika afleidden, waardoor meerdere buitenlandse machten in Azië en het Midden-Oosten de plotselinge machtsvacuüm konden vullen. De recente opmars hielp M-23 en Rwanda hun macht in Oost-DRC te consolideren en zou de basis kunnen vormen voor de vorming van een de facto staat, met Rwandese exploitatie van hulpbronnen in Oost-Congo in ruil voor voortdurende militaire steun aan M-23-troepen.

Al met al heeft de opkomst van de door Rwanda gesteunde M-23-rebellen de Democratische Republiek Congo in een nieuwe crisis gestort. Terwijl de regering de controle over twee belangrijke provincies verloor, werden ook internationale interventietroepen verslagen. Dit laat de enorme mineraalrijke regio in handen van een goed georganiseerde vijand, die reeds staatsachtige structuren opzet en dreigt op te rukken naar Kinshasa.