Oekraïne test een dispatcher-model waarbij één operator honderden drones beheert.

Vandaag komt het grootste nieuws uit de droneoorlog in Oekraïne.

Hier is controle over het luchtruim altijd een beslissende factor geweest voor wat er op de grond overleeft. Wat zich nu aftekent, dreigt ingrijpend te veranderen hoe die controle wordt uitgeoefend en wijst op een nieuw niveau van drone-operators waarvoor de huidige verdediging mogelijk niet is voorbereid.

Een recente militaire test van de PLA toonde een rol die meer lijkt op die van een luchtverkeersleider voor onbemande toestellen dan op die van een traditionele dronepiloot. In dat model zou één militair een zwerm van meer dan 200 drones aansturen via één enkele camerafeed.

Omdat Oekraïense troepen drones al als een primair slagveldmiddel beschouwen, zou dit direct invloed hebben op hun vermogen om drone-operaties op te schalen doordat één operator veel meer toestellen kan aansturen. Een klassieke frontlinie-operator bestuurt doorgaans één FPV- of verkenningsdrone, wat betekent dat zijn volledige aandacht gericht is op het in de lucht houden van één toestel en het nauwkeurig richten ervan. Een dispatcher-achtige operator daarentegen verdeelt taken over vele toestellen, waardoor de menselijke rol verschuift van het besturen van één machine naar het aanvoeren van een volledige dronevloot.

Dit model is afhankelijk van autonomie, wat betekent dat elke drone beschikt over ingebouwde software die zelfstandig beslissingen kan nemen zonder voortdurende menselijke input. Verslagen beschrijven intelligente coördinatie-algoritmen die drones in staat stellen informatie te delen, zodat de zwerm als één geheel kan opereren. In de praktijk kan de zwerm taken herverdelen wanneer één drone verloren gaat of wordt verstoord, wat cruciaal is in Oekraïne, waar elektronische verstoring dagelijkse realiteit is.

Het systeem maakt gebruik van dataverbindingen die commando’s en statusupdates doorgeven, maar de kernclaim is dat drones kunnen blijven samenwerken, zelfs als die verbinding wordt verbroken. Een gemeld lanceerontwerp kan tientallen vastevleugeldrones tegelijk inzetten, waardoor een grote zwerm vrijwel onmiddellijk kan worden gevormd.

Sommige dronevarianten worden beschreven met snelheden van bijna 100 kilometer per uur en een uithoudingsvermogen van meer dan een uur, wat dekking van brede gebieden mogelijk maakt in plaats van slechts afzonderlijke loopgraafsectoren. De laadopties omvatten sensoren, munitie en relaismodules, wat betekent dat de zwerm verkenning, aanval en communicatieondersteuning in één pakket kan combineren.

Als één operator honderden drones kan overzien, zou Oekraïne zijn drone-dekking kunnen uitbreiden zonder het aantal piloten één op één te verhogen. Een zwerm vergroot ook de veerkracht, omdat meerdere sensoren vanuit verschillende hoeken de kans verkleinen dat een doelwit verdwijnt wanneer één drone uitvalt. Het combineren van verkennings- en aanvalstaken dwingt verdedigers om onder druk echte dreigingen van schijndreigingen te onderscheiden. Het effect op het slagveld is een verzadigingsprobleem, aangezien verdedigers slechts een beperkt aantal doelen tegelijk kunnen bestrijden.

Een dispatchermodel verkort bovendien de tijd tussen detectie en aanval door zoek-, bevestigings- en aanvalstaken parallel te coördineren. De centrale vraag is daarom of dit besturingsmodel sneller kan opschalen dan tegenmaatregelen zich ontwikkelen.

De belangrijkste kanttekening is dat deze capaciteit nog dichter bij een gecontroleerde demonstratie staat dan bij een in gevechten beproefd systeem. Oekraïne is een van de zwaarste drone-omgevingen ter wereld, omdat constante verstoring en een druk luchtruim coördinatie bemoeilijken. Autonomie vermindert de noodzaak van voortdurende menselijke besturing, maar betekent ook dat commandanten erop moeten vertrouwen dat drones voorspelbaar blijven functioneren wanneer omstandigheden veranderen. Training en simulatie kunnen de coördinatie verbeteren, maar echte gevechten brengen wrijving met zich mee, zoals signaalverlies, beschadigde apparatuur en knelpunten in de bevoorrading.

Een echt model van 200 drones per soldaat hangt ook af van productie en transport die gelijke tred houden met het verbruik op het slagveld. Oekraïnes snelste adoptiepad zou waarschijnlijk bestaan uit het integreren van dispatchergebaseerde besturing in bestaande drone-eenheden, terwijl een volledige doctrinaire verschuiving nieuwe trainings- en ondersteuningsstructuren zou vereisen.

Al met al ligt de werkelijke verschuiving niet in het aantal drones, maar in de opkomst van een commandostructuur waarbij één operator een volledig luchtsysteem aanstuurt in plaats van één enkel toestel. Als dit model onder reële gevechtsdruk volwassen wordt, zal het voordeel op het slagveld minder afhangen van de prestaties van individuele drones en meer van hoe goed strijdkrachten grote aantallen ervan coördineren. Die dynamiek wijst op een wapenwedloop die zich evenzeer richt op het verstoren van zwermbesturing als op het verbeteren van zwermcapaciteiten.

Het waarschijnlijke langetermijnresultaat is dat legers die in staat zijn om dichte droneformaties betrouwbaar te beheren met minder operators, zullen bepalen hoe toekomstige slagvelden worden bevochten.