Moskwie kończy się benzyna: pierwszy raz od lat 50. Rosja nie może już sama się zaopatrywać

W tym materiale wideo przeanalizujemy historyczny zwrot, jaki właśnie dokonał się w Rosji.

Rosja historycznie pozycjonowała się jako mocarstwo energetyczne – państwo nie tylko samowystarczalne, ale będące jednym z największych globalnych eksporterów paliw rafinowanych. Jednak systematyczne ukraińskie uderzenia na rosyjskie rafinerie ropy naftowej wywołały tak głęboki chaos, że doprowadziły do całkowitego odwrócenia tej sytuacji strategicznej.

Pierwszym wyraźnym symptomem tej zmiany strukturalnej było pojawienie się w rosyjskich portach tankowców z Indii, transportujących benzynę na rynek wewnętrzny. Dzieje się to niezależnie od realizowanego importu z Białorusi, który uruchomiono na początku 2024 roku po pierwszych zakłóceniach operacyjnych. Dostawy te dowodzą, że Federacja Rosyjska nie jest już w stanie polegać na własnej sieci rafineryjnej w zakresie przetwarzania ropy naftowej na potrzeby pokrycia popytu wewnętrznego. Kreml przygotowywał się na ten scenariusz po cichu już kilka miesięcy wcześniej, obniżając cła importowe i oferując subsydia dla podmiotów gotowych sprowadzać paliwa z zagranicy, choć działania te przedstawiano opinii publicznej jako kroki zapobiegawcze, a nie reakcję na kryzys. Fakt, że Rosja importuje obecnie paliwa przetworzone z tych samych państw, które są odbiorcami jej surowej ropy, jaskrawo naświetla skalę degradacji krajowego sektora rafineryjnego.

Obecnie, po raz pierwszy od lat pięćdziesiątych XX wieku, Rosja nie jest w stanie zabezpieczyć własnego zapotrzebowania na benzynę. Produkcja tego paliwa spadła o blisko jedną czwartą w stosunku do roku ubiegłego, co zmusiło rząd do wprowadzenia embarga na eksport benzyny do końca lipca. Niemniej jednak, pomimo obowiązującego zakazu, kryzys paliwowy rozszerza się na kolejne regiony kraju. Co istotne, niedobory te nie ograniczają się już do obszarów przylegających do ukraińskiej linii frontu, lecz są wyraźnie widoczne w Moskwie, a nawet na Dalekim Wschodzie Rosji, co wskazuje na systemowy, a nie lokalny charakter problemu.

Zaistniały kryzys zmusił Rosję do poszukiwania paliw wszelkimi dostępnymi kanałami, czego dowodem jest oficjalna prośba skierowana do Kazachstanu o sprzedaż pięćdziesięciu tysięcy ton benzyny. Kazachstan to sąsiad, którego Moskwa w kwestiach energetycznych tradycyjnie traktuje jako młodszego partnera, stąd zwrócenie się do niego o pomoc kryzysową stanowi fundamentalne odwrócenie dotychczasowych ról. Wniosek ten jasno pokazuje również, że same dostawy drogą morską z kierunku azjatyckiego nie są w stanie ustabilizować sytuacji na rynku krajowym.

Główną przyczyną kryzysu jest konsekwentna ukraińska kampania wymierzona w rosyjskie rafinerie oraz terminale eksportowe. Ukraińskie uderzenia sparaliżowały szesnaście kluczowych obiektów infrastruktury, co przełożyło się na redukcję ponad trzechdziesięciu procent rosyjskich zdolności rafineryjnych i wyłączenie z eksploatacji ponad czterdziestu jednostek technologicznych. Są to strategiczne komponenty systemu odpowiedzialne za przetwarzanie ropy w gotowe paliwo, a ich naprawa jest procesem długotrwałym. W rezultacie w całej Rosji wprowadzono restrykcyjne ograniczenia w dystrybucji paliw, a długie kolejki na stacjach benzynowych stały się powszechnym widokiem. Sytuacja staje się na tyle krytyczna, że Rosja planuje również wprowadzenie zakazu eksportu oleju napędowego, który do tej pory był utrzymywany ze względu na wysokie nadwyżki produkcyjne oraz fakt, że stanowi on kluczowe źródło dochodów dewizowych.

Wymiar geopolityczny tego zjawiska jest szczególnie doniosły, jako że Rosja od dawna budowała swoje międzynarodowe wpływy na narracji o posiadaniu nieprzebranych zasobów naturalnych i zdolności do zaopatrywania innych podmiotów nawet w realiach kryzysowych. Obecnie państwo, które niegdyś kształtowało globalne rynki energii, stało się nagle zależne od dostawców zewnętrznych, by utrzymać płynność transportu wewnętrznego. Poza demonstracją słabości wobec strategicznych rywali, przesunięcie to drastycznie ogranicza pozycję negocjacyjną Moskwy wobec azjatyckich odbiorców, którzy dostrzegają, że dotychczasowy oferent staje się klientem.

Konsekwencje ekonomiczne są równie dotkliwe, ponieważ budżet Federacji Rosyjskiej jest silnie uzależniony od eksportu surowców energetycznych, który przez lata kompensował strukturalne słabości innych sektorów gospodarki, a przed wybuchem wojny generował ponad jedną trzecią dochodów państwa. Konieczność zakupu benzyny po cenach światowych przy jednoczesnej utracie wpływów z eksportu generuje potężną presję na finanse publiczne, i tak już skrajnie obciążone wydatkami na cele wojenne. Jeśli paraliż infrastruktury rafineryjnej i zakazy eksportowe utrzymają się w dłuższej perspektywie, gospodarka narodowa ucierpi jeszcze silniej z powodu wysokiej inflacji, spadku przychodów w walutach obcych oraz pogłębiającego się deficytu budżetowego, który już teraz mierzony jest w dziesiątkach miliardów dolarów.

Podsumowując, transformacja Rosji z eksportera w importera stanowi historyczny przełom, który obnaża, jak głębokie stają się wewnętrzne koszty inwazji na Ukrainę. W obecnych realiach państwo, które rościło sobie prawo do statusu niedoścignionej potęgi surowcowej, z trudem zaspokaja własne elementarne potrzeby paliwowe. Niedobory benzyny, obok destabilizacji pozycji geopolitycznej i makroekonomicznej, w istotny sposób wpływają na wewnętrzny odbiór wojny przez rosyjskie społeczeństwo, które zderza się z nową rzeczywistością. W miarę kontynuowania przez Ukraińców ataków na rafinerie, rosyjski mit mocarstwa energetycznego będzie ulegał dalszej erozji, a konsekwencje konfliktu dla samej Rosji będą się systematycznie pogarszać.