Kruchy balans w Somalii załamuje się w miarę nasilania się zagranicznych ingerencji

Dziś największe wiadomości pochodzą z Afryki.

Somalia nie zmaga się już tylko z dobrze znanym cyklem niepewności, lecz zostaje wciągnięta w głębszy proces destabilizacji, napędzany przez zagraniczne ingerencje. W centrum tej zmiany znajduje się Rosja, która wykorzystuje słabość Somalii, aby siać chaos, podważać stabilność i przekształcić kruchy państwowy organizm w kolejny punkt nacisku w swojej globalnej strategii.

Somalia pozostaje uwikłana w długotrwałą wojnę domową z islamską grupą al-Shabaab, konflikt częściowo powstrzymywany, a nie rozwiązany, w którym rząd kontroluje stolicę, podczas gdy przemoc utrzymuje się w innych rejonach. To powstrzymywanie teraz zaczyna się załamywać; przez lata wysiłki bezpieczeństwa koncentrowały się na obronie Mogadiszu, tworząc wrażenie stopniowej stabilizacji. Poza stolicą obecność państwa pozostawała słaba, pozwalając al-Shabaab adaptować się zamiast być pokonanym. Grupa przeszła na strategię utrzymanej presji w obszarach wiejskich, atakując drogi, linie zaopatrzenia i lokalne administracje, stopniowo ograniczając kontrolę rządu bez polegania na medialnie głośnych atakach.

Jednocześnie pozycja rządu federalnego osłabła z powodu utraty zaufania międzynarodowego. Zarzuty o niewłaściwe gospodarowanie zagraniczną pomocą żywnościową doprowadziły do wstrzymania kluczowej pomocy, podważając zdolność państwa do finansowania sił bezpieczeństwa i podstawowej administracji. Ta utrata wiarygodności spotęgowała napięcia polityczne między rządem centralnym a władzami regionalnymi, dodatkowo ograniczając skoordynowane reakcje na działalność bojowników. Zagraniczne zaangażowanie dodało kolejny czynnik destabilizujący. Ostatnie kroki w sprawie uznania Somalilandu przeniosły wewnętrzny spór na scenę międzynarodową, sygnalizując otwarte kwestionowanie integralności terytorialnej Somalii.

Rosja zwraca uwagę na Somalię, ponieważ oferuje wpływy bez dużych kosztów lub poważnego ryzyka. Kraj leży przy ważnych szlakach morskich i już zmaga się ze słabą kontrolą państwową, co oznacza, że nawet niewielkie działania z zewnątrz mogą mieć duży wpływ. Rosja nie dąży tu do pokonania bojowników ani przywrócenia porządku. Zamiast tego korzysta z nieporządku.

Zamiast wysyłać wojska lub angażować się w długoterminowe bezpieczeństwo, Moskwa działa pośrednio, wykorzystując przekazy polityczne i selektywne partnerstwa, które zwiększają niepewność, jednocześnie unikając odpowiedzialności za dalsze wydarzenia. W Somalii przejawia się to poprzez próby podważania programów bezpieczeństwa wspieranych przez Zachód, angażowanie osób z rządu federalnego i przedstawianie Rosji jako alternatywnego partnera, obiecującego wsparcie bez zasad i warunków. Współpraca w zakresie bezpieczeństwa prowadzona jest w ramach krótkoterminowych umów, które tworzą zależność, pozostawiając głębsze problemy nietknięte.

Ponieważ instytucje Somalii są kruche, nawet ograniczone zaangażowanie Rosji może zakłócać koordynację działań przeciwko bojownikom, pogłębiać nieufność między Mogadiszu a przywódcami regionalnymi i utrudniać prowadzenie misji międzynarodowych.

Celem nie jest naprawa systemu, lecz jego osłabienie, zgodnie z tym samym scenariuszem, który Rosja stosuje w innych miejscach. W miarę jak jej wpływy maleją w Europie, okazują się zawodnymi na Bliskim Wschodzie i zanikają w niektórych częściach Ameryki Łacińskiej, Moskwa coraz częściej zwraca się ku kruchym państwom, gdzie sama niestabilność staje się źródłem nacisku. Somalia wpisuje się w ten schemat, gdzie destabilizacja zastępuje trwały wpływ.

Jednak Somalia pokazuje także granice tej strategii. Rosja może przyczyniać się do niestabilności, gdy system polityczny Somalii jest już słaby, czyniąc go podatnym na zewnętrzną presję, która nasila rywalizację. Nie może jednak kontrolować, co nastąpi, gdy niestabilność przyspieszy. Gdy presja wzrasta, wewnętrzne siły Somalii, takie jak rywalizacja klanowa, konkurencja regionalna, napięcia gospodarcze i zakorzenione sieci bojowników, wymykają się spod jakiejkolwiek kontroli, którą Rosja mogłaby próbować wywrzeć.

Ta porażka jest widoczna w nierównowadze bezpieczeństwa Somalii, gdzie Mogadiszu jest silnie chronione, podczas gdy rozległe obszary poza stolicą pozostają sporne. Podejście Rosji przyczynia się do tej luki poprzez osłabienie koordynacji bez oferowania alternatyw, pozwalając niestabilności rozprzestrzeniać się na zewnątrz, a grupom zbrojnym – rozszerzać swoje wpływy. W miarę rozprzestrzeniania się chaosu maleje dostęp humanitarny, przemoc staje się trudniejsza do powstrzymania, a sytuacja rozwija się w sposób, którego Moskwa nie może kontrolować ani odwrócić.

Ogólnie rzecz biorąc, Somalia pokazuje, że Rosja nie jest już w stanie prowadzić trwałej projekcji siły poza swoim bezpośrednim sąsiedztwem. Zamiast tego Moskwa dostosowała się, przechodząc na strategię wykorzystania niestabilności, traktując sam chaos jako źródło wpływu, a nie przeszkodę. Odnowiona niestabilność Somalii nie jest przypadkiem odosobnionym, lecz częścią szerszego wzorca, w którym zakłócenia zastępują długoterminową strategię. W Somalii pokazuje to, jak Rosja rekompensuje utratę wpływów w innych regionach poprzez wykorzystywanie niestabilności w obszarze, którego nie może kontrolować.