Het fragiele evenwicht in Somalië stort in terwijl buitenlandse inmenging toeneemt

Vandaag is het belangrijkste nieuws afkomstig uit Afrika.

Somalië heeft niet langer alleen te maken met de bekende cyclus van onveiligheid, maar wordt gedwongen in een diepgaander destabilisatieproces dat wordt aangewakkerd door buitenlandse inmenging. Centraal in deze verschuiving staat Rusland, dat de zwakte van Somalië benut om chaos te veroorzaken, stabiliteit te ondermijnen en een fragiele staat om te vormen tot een extra drukmiddel in zijn wereldwijde strategie.

Somalië is verwikkeld gebleven in een lange burgeroorlog tegen de islamistische groep al-Shabaab, een conflict dat deels werd ingeperkt in plaats van opgelost, waarbij de regering de hoofdstad controleerde terwijl elders geweld bleef bestaan. Die inperking valt nu uit elkaar; jarenlang waren veiligheidsinspanningen gericht op het verdedigen van Mogadishu, wat de indruk van geleidelijke stabilisatie wekte. Buiten de hoofdstad bleef de staatsaanwezigheid echter zwak, waardoor al-Shabaab zich kon aanpassen in plaats van verslagen te worden. De groep heeft een strategie aangenomen van aanhoudende druk in landelijke gebieden, gericht op wegen, bevoorradingslijnen en lokale overheden, waardoor de overheidscontrole geleidelijk afneemt zonder te vertrouwen op hoogprofiel-aanvallen.

Tegelijkertijd is de positie van de federale regering verzwakt door een verlies aan internationaal vertrouwen. Beschuldigingen dat ambtenaren buitenlandse voedselhulp verkeerd beheerden, leidden tot opschorting van belangrijke steun, waardoor het vermogen van de staat om veiligheidstroepen en basisadministratie te financieren werd ondermijnd. Dit verlies aan geloofwaardigheid heeft de politieke spanning tussen de centrale overheid en regionale autoriteiten versterkt, waardoor gecoördineerde reacties op militante activiteiten verder beperkt worden. Buitenlandse inmenging voegt een extra destabiliserende factor toe. Recente erkenningsbewegingen met betrekking tot Somaliland hebben een interne twist naar het internationale toneel gebracht, waarmee duidelijk wordt dat Somalië’s territoriale integriteit openlijk wordt uitgedaagd.

Rusland richt zich op Somalië omdat het invloed biedt zonder hoge kosten of grote risico’s. Het land ligt nabij belangrijke zeeroutes en worstelt al met zwakke staatscontrole, wat betekent dat zelfs kleine externe acties een groot effect kunnen hebben. Rusland is er niet om militanten te verslaan of orde te herstellen. In plaats daarvan profiteert het van wanorde.

In plaats van troepen te sturen of zich te committeren aan langdurige beveiliging, werkt Moskou indirect, via politieke boodschappen en selectieve partnerschappen die onzekerheid vergroten, terwijl het verantwoordelijkheid voor wat er daarna gebeurt vermijdt. In Somalië komt dit tot uiting in pogingen om westerse beveiligingsprogramma’s in twijfel te trekken, betrokkenheid van functionarissen binnen de federale regering, en het presenteren van Rusland als een alternatieve partner die steun belooft zonder regels of voorwaarden. Veiligheidssamenwerking wordt afgehandeld via kortetermijnovereenkomsten die afhankelijkheid creëren maar de diepere problemen onaangetast laten.

Omdat de instellingen van Somalië fragiel zijn, kan zelfs beperkte Russische betrokkenheid de coördinatie tegen militanten verstoren, wantrouwen tussen Mogadishu en regionale leiders verdiepen en internationale missies bemoeilijken.

Het doel is niet om het systeem te repareren, maar om het te verzwakken, volgens hetzelfde script dat Rusland elders gebruikt. Terwijl de invloed van Rusland in Europa afneemt, onbetrouwbaar blijkt in het Midden-Oosten en in delen van Latijns-Amerika verdwijnt, wendt Moskou zich steeds meer tot fragiele staten waar instabiliteit zelf een bron van invloed wordt. Somalië past in dat patroon, waarbij verstoring de plaats inneemt van duurzame invloed.

Toch laat Somalië ook de beperkingen van deze strategie zien. Rusland kan bijdragen aan instabiliteit, aangezien het politieke systeem van Somalië al zwak is en vatbaar voor externe druk die rivaliteit versterkt. Rusland kan echter niet controleren wat volgt zodra de instabiliteit versnelt. Zodra de druk toeneemt, bewegen interne krachten in Somalië, zoals clanrivaliteit, regionale concurrentie, economische spanningen en ingebedde opstandige netwerken, zich buiten elke invloed die Rusland mogelijk zou kunnen uitoefenen.

Dit falen is zichtbaar in de veiligheidsongelijkheid van Somalië, waar Mogadishu zwaar wordt beschermd terwijl uitgestrekte gebieden buiten de hoofdstad betwist blijven. De Russische aanpak draagt bij aan deze kloof door coördinatie te verzwakken zonder alternatieven te bieden, waardoor instabiliteit zich uitbreidt en gewapende groepen groeien. Naarmate de wanorde toeneemt, neemt de humanitaire toegang af, wordt geweld moeilijker te beheersen en ontwikkelt de situatie zich op manieren die Moskou niet kan sturen of terugdraaien.

Al met al laat Somalië zien dat Rusland niet langer in staat is tot duurzame machtsprojectie buiten zijn directe omgeving. In plaats daarvan heeft Moskou zich aangepast door een strategie te volgen die instabiliteit exploiteert, waarbij chaos zelf een bron van invloed wordt in plaats van een obstakel. De hernieuwde instabiliteit in Somalië is geen geïsoleerd geval, maar onderdeel van een breder patroon waarin verstoring langdurige strategie vervangt. In Somalië laat dit zien hoe Rusland het verlies van invloed elders compenseert door instabiliteit te benutten in een regio die het niet kan beheersen.