Dawni sojusznicy Rosji jednoczą siły i ramię w ramię stawiają opór Moskwie

W tym materiale wideo przeanalizujemy ewoluujące napięcia między Rosją a jej byłymi sojusznikami.

Państwa, które niegdyś znajdowały się pod tym samym parasolem strategicznym co Federacja Rosyjska, stanowią obecnie najpoważniejsze wyzwanie geopolityczne dla Moskwy. Na tym tle dawni sojusznicy Kremla sukcesywnie konsolidują swoje siły w celu sformowania nowej koalicji antyrosyjskiej, zacieśniając pierścień okrążenia wokół Moskwy ze wszystkich kierunków strategicznych.

W ostatnim czasie w rosyjskich kręgach polityczno-medialnych rozgorzała intensywna dyskusja na temat rzekomego utworzenia przez byłe republiki radzieckie – Estonię, Armenię, Azerbejdżan i Ukrainę – nowego sojuszu o nazwie Wspólnota Eurazjatycka, z którego celowo wykluczono Moskwę. Rosyjskie państwowe i powiązane z reżimem źródła informacyjne donoszą, że rozmowy te zmierzają do faktycznej rekonstrukcji struktury WNP (Wspólnoty Niepodległych Państw) bez udziału Rosji. Kluczowe jest jednak podkreślenie, że nie przedstawiono żadnych dowodów empirycznych na poparcie tez o istnieniu wspomnianego bloku antyrosyjskiego, a między wymienionymi państwami nie podjęto żadnych oficjalnych rozmów zmierzających do jego powołania.

Niemniej jednak należy zauważyć, że Ukraina, Armenia, Azerbejdżan i Estonia to obecnie cztery główne podmioty poddawane różnorodnym formom bezpośredniej i pośredniej presji militarnej oraz zagrożeń bezpieczeństwa ze strony Federacji Rosyjskiej. Sugeruje to, że rosyjskie zarzuty dotyczące rzekomej konsolidacji tych państw w strukturach antyrosyjskich służą realizacji ukrytej agendy geopolitycznej Kremla.

Najbardziej jawną manifestacją dążenia Rosji do realizacji tej agendy są jej agresywne działania wymierzone w Ukrainę. Rosja dokonała aneksji Krymu w 2014 roku, a w 2022 roku dokonała eskalacji konfliktu do poziomu inwazji militarnej na pełną skalę. Od tego czasu Rosja kontynuuje pełnoskalową agresję zbrojną przeciwko państwu ukraińskiemu, a działania wojenne obejmują całe terytorium tego kraju. Tego typu ofensywne działania Moskwy nie ograniczają się wyłącznie do Ukrainy; ich zasięg geopolityczny rozszerza się na inne państwa europejskie.

Równolegle Armenia znajduje się pod silną presją polityczną i gospodarczą ze strony Moskwy. Po formalnym opuszczeniu przez Erywań sojuszu wojskowego ODKB (Organizacji Traktatu o Bezpieczeństwie Zbiorowym) – co było reakcją na brak rosyjskiej interwencji podczas ostatniej wojny w Górskim Karabachu – Armenia podjęła zdecydowane kroki w celu głębokiej integracji relacji z Unią Europejską, NATO oraz swoimi dawnymi adwersarzami regionalnymi: Turcją i Azerbejdżanem. Prezydent Rosji Władimir Putin ostrzegł już, że kontynuacja tego kursu może skutkować realizacją w Armenii scenariusza ukraińskiego. Jednocześnie Rosja według doniesień zagroziła wstrzymaniem eksportu gazu ziemnego, produktów naftowych i metali ziem rzadkich do Armenii, wprowadzając zarazem restrykcyjne ograniczenia na import armeńskich produktów rolnych oraz prowadząc zakrojone na szeroką skalę operacje w sferze wojny informacyjnej, mające na celu utrzymanie rosyjskich wpływów wojskowych w tym kraju.

Ponadto eskalacja napięć na linii Azerbejdżan–Rosja nastąpiła w grudniu 2024 roku, kiedy to doszło do zestrzelenia azerskiego samolotu pasażerskiego w wyniku porażenia przez rosyjskie systemy obrony przeciwlotniczej. Incydent ten uznawany jest za najpoważniejszy kryzys w stosunkach dwustronnych w całej epoce postradzieckiej. Baku, w ramach długofalowej strategii redukcji wpływów Kremla, zainicjowało działania na rzecz zacieśnienia relacji dyplomatycznych i gospodarczych z państwami Zachodu. W tym kontekście Azerbejdżan włączył się w projekt nowego korytarza transportowego Zangezur, omijającego tradycyjne szlaki logistyczne kontrolowane przez Rosję. W konsekwencji historyczna dominacja Moskwy nad przepływami handlowymi na Kaukazie Południowym ulegnie stopniowej erozji, co Federacja Rosyjska postrzega jako bezpośrednie wyzwanie strategiczne.

W przypadku Estonii presja rosyjska ma charakter wybitnie hybrydowy. Moskwa unika otwartej agresji militarnej na rzecz metod pośrednich, takich jak zakłócanie sygnału GPS, wojna cybernetyczna i informacyjna prowadzona poprzez systematyczną dystrybucję dezinformacji, a także sztuczne generowanie napięć w sferze bezpieczeństwa oraz tendencji separatystycznych w rejonach przygranicznych. Poprzez te działania Rosja dąży do destabilizacji sytuacji wewnętrznej Estonii, co w analizach eksperckich klasyfikuje się jako element szerszej doktryny, tożsamej z presją polityczno-strategiczną wywieraną na Ukrainę przed wybuchem wojny w Donbasie.

W tym ujęciu bezpodstawne tezy o formowaniu antyrosyjskiego sojuszu w ramach WNP stają się elementem większej konstrukcji propagandowej. W oficjalnym dyskursie państwowym Rosji od dawna dominuje narracja o rzekomym okrążeniu kraju przez siły Zachodu i NATO. W rezultacie wszelkie porozumienia i formy kooperacji między tymi państwami nie są postrzegane jako suwerenne decyzje z zakresu polityki zagranicznej, lecz jako elementy skoordynowanej struktury powstrzymywania Rosji. Poprzez taką interpretację Moskwa dąży przede wszystkim do stymulowania nastrojów nacjonalistycznych we własnym społeczeństwie oraz przedstawiania suwerennych wyborów państw ościennych jako efektu zachodniego spisku. W ten sposób Federacja Rosyjska systemowo kreuje poczucie permanentnego kryzysu egzystencjalnego, pozycjonując się jako państwo zagrożone i pozbawione bezpieczeństwa. Skuteczność tej opartej na strachu narracji polega na budowaniu ex ante legitymizacji dla przyszłych aktów agresji militarnej, które mają być przedstawiane opinii krajowej i międzynarodowej jako działania defensywne. Praktyczna realizacja tej strategii miała już miejsce w przypadku Ukrainy, a obecne analizy wskazują na uzasadnione obawy, że podobne mechanizmy mogą zostać zastosowane wobec innych państw sąsiadujących.

Podsumowując, Rosja symultanicznie wywiera presję militarną, gospodarczą i hybrydową na Ukrainę, Armenię, Azerbejdżan i Estonię, jednocześnie kreując te same kraje na uczestników antyrosyjskiego spisku. Dowodzi to, że wysuwane oskarżenia nie stanowią odzwierciedlenia faktów, lecz są strategicznym konstruktem narracyjnym, mającym na celu legitymizację agresywnej polityki Kremla oraz jego potencjalnych działań w przyszłości. Główną motywacją stojącą za tym dyskursem pozostaje rosyjska obawa przed utratą historycznej strefy wpływów i regionalnej hegemonii. W miarę jak państwa z obszaru postradzieckiego coraz wyraźniej orientują swoje wektory geopolityczne na Zachód, Moskwa przedstawia te procesy nie jako naturalny rezultat suwerennych wyborów politycznych, lecz jako element celowego spisku zewnętrznego.