Rosyjskie tankowce łatwym celem: wszyscy ruszają po ropę Putina bez strachu

W tym materiale przeanalizujemy, dlaczego tankowce należące do rosyjskiej „floty cieni” stają się łatwym celem w wielu regionach morskich.

Na kluczowych morskich szlakach handlowych, w tym w Cieśninie Malakka, kanale La Manche oraz Zatoce Adeńskiej, coraz więcej państw podejmuje działania wymierzone w transporty rosyjskiej ropy, ponieważ przestały obawiać się stanowczej odpowiedzi ze strony Moskwy. Obserwujemy obecnie załamanie zdolności Rosji do ochrony własnego morskiego tranzytu surowców energetycznych, jako że kolejne stolice dochodzą do wniosku, iż przejęcie tych tankowców nie niesie za sobą poważniejszych konsekwencji geopolitycznych.

Ta zmiana paradygmatu stała się szczególnie widoczna w Cieśninie Malakka, gdzie władze Malezji przejęły dwa tankowce rosyjskiej floty cieni w pobliżu Penang podczas operacji określonej jako nielegalny transfer paliwa typu ship-to-ship (ze statku na statek). Zatrzymanie jednostek nastąpiło według doniesień na podstawie nieautoryzowanego cumowania oraz podejrzenia o bezprawny przeładunek oleju napędowego na morzu, co doprowadziło do konfiskaty około osiemset tysięcy litrów paliwa i aresztowania dwudziestu dwóch członków załogi pochodzących z kilku państw, w tym z Rosji. Sprawa ta została przedstawiona nie jako konfrontacja geopolityczna, lecz jako operacja egzekwowania prawa wymierzona w przestępczą działalność morską, co dało Malezji pragmatyczną podstawę prawną do ingerencji w powiązaną z Rosją logistykę naftową. W jednym z najważniejszych wąskich gardeł strategicznych (chokepoints) na świecie operacja floty cieni, oparta dotychczas na kamuflowaniu działań na pełnym morzu, została nagle wystawiona na bezpośrednią interwencję malezyjskich organów ścigania.

Przypadek Malezji ma znaczenie wykraczające daleko poza sam fakt konfiskaty, ponieważ przeładunki paliwa na tych wodach odbywały się od lat, a Kuala Lumpur zazwyczaj unikało bezpośredniej ingerencji. Zmiana ta nie wynikała wyłącznie z presji spowodowanej kurczącymi się regionalnymi dostawami paliw, lecz z rosnącego przekonania, że Rosja nie jest już w stanie zmusić innych państw do zapłacenia ceny za zakłócanie jej handlu ropą. Gdy to się stało jasne, zatrzymywanie tankowców powiązanych z Rosją przestało być postrzegane jako poważna eskalacja, a zaczęło być traktowane jako bezpieczna okazja. Malezja wykorzystała tę szansę, a słaba reakcja Moskwy jedynie wzmocniła ten przekaz w oczach pozostałych aktorów międzynarodowych.

Znaczenie tego zwrotu wykracza daleko poza Malezję, ponieważ gdy jedno państwo podejmuje działania i nie ponosi z tego tytułu konsekwencji, inne zaczynają dostrzegać tę samą szansę strategiczną. Obecnie kształtuje się szersza kampania nacisku na flotę cieni – Europa ogranicza możliwości tej sieci poprzez presję prawną i administracyjną, podczas gdy Ukraina uderza w ten sam system eksportowy w sposób bardziej bezpośredni, atakując infrastrukturę i logistykę umożliwiającą transport rosyjskiej ropy. W miarę jak ów skoordynowany nacisk rośnie w wielu teatrach działań, flota cieni staje się coraz bardziej podatna na zagrożenia, a bezpieczne prowadzenie operacji staje się znacznie trudniejsze. Każda konfiskata, zatrzymanie czy zakłócenie nie dotyczy jedynie pojedynczego tankowca, lecz podnosi koszty, niepewność oraz ryzyko operacyjne dla całej sieci logistycznej stojącej za tym procederem.

Ta rosnąca ekspozycja na ryzyko jest obecnie widoczna na kilku szlakach morskich. W kanale La Manche brytyjska piechota morska (Royal Marines) wraz z National Crime Agency dokonały wejścia na pokład tankowca Smyrtos i zatrzymały jednostkę przewożącą ponad sto tysięcy ton rosyjskiej ropy naftowej, co stanowiło pierwsze fizyczne przejęcie tankowca floty cieni przez Wielką Brytanię na jej wodach terytorialnych. Na Morzu Bałtyckim Szwecja zatrzymała tankowiec Jin Hui pod zarzutem żeglugi pod fałszywą banderą oraz braku wymaganego ubezpieczenia, a następnie skierowała go na kotwicowisko w celu przeprowadzenia dalszej inspekcji w ramach dochodzenia z zakresu prawa morskiego. Na Morzu Północnym Holandia podjęła działania zmierzające do wprowadzenia przepisów nadzwyczajnych, które umożliwiłyby przeprowadzanie inspekcji, przymusowe kotwiczenie, a nawet konfiskatę objętych sankcjami ładunków rosyjskiej ropy ze statków posługujących się fałszywą banderą. W pobliżu Jemenu nawet objęty sankcjami tankowiec floty cieni przewożący rosyjską ropę został uszkodzony w wyniku domniemanego sabotażu, co dowodzi, że rosyjski transport naftowy jest podatny na zagrożenia nawet poza zasięgiem formalnych zachodnich mechanizmów egzekwowania prawa. Podsumowując, incydenty te pokazują, że rosyjskie tankowce przestały być traktowane jako chronione aktywa państwowe, a stają się w coraz większym stopniu dostępnymi celami operacyjnymi.

W ujęciu ogólnym zjawisko to prawdopodobnie wepchnie flotę cieni w znacznie bardziej kruchą fazę funkcjonowania, w której realne szkody będą wynikać ze skumulowanego efektu działań kolejnych państw testujących, jak daleko mogą się posunąć w zakłócaniu rosyjskiego transportu ropy bez ponoszenia kosztów odwetowych. W miarę upowszechniania się tego schematu Moskwa stanie przed coraz trudniejszym wyborem pomiędzy akceptacją permanentnych strat a alokacją dodatkowych zasobów na ochronę szlaków handlowych, które w założeniu miały pozostać tanie i umożliwiać wiarygodne zaprzeczenie zaangażowaniu państwa. Doprowadzi to do stopniowego demontażu głównego atutu floty cieni, ponieważ gdy krytyczna liczba rządów zacznie traktować te tankowce jako łatwe cele, sieć ta straci swoją użyteczność w omijaniu sankcji, a koszty jej utrzymania staną się zbyt wysokie.