Oorlog in Oekraïne staat op het punt enorm te escaleren

Iran heeft gedreigd Oekraïne te treffen, na de recente Oekraïense aanval op een Iraans vaartuig. Het dreigement van Iraanse zijde lijkt aanvankelijk wellicht moeilijk uitvoerbaar, maar de recente operationele stappen van Rusland maken dit scenario aanzienlijk serieuzer. Bij de meest recente aanval op Oekraïne heeft Rusland immers onverwacht de vliegroute van zijn straalgedreven onbemande luchtvaartuigen gewijzigd en deze vanuit het bezette Donetsk in de richting van Kiev gestuurd. Deze tactische aanpassing was mogelijk bedoeld om de Oekraïense luchtverdediging te testen door deze te dwingen te reageren op een ongebruikelijke naderingsroute. Wat nog zwaarder weegt, is dat de aanvliegroute vanuit Donetsk op hoofdlijnen overeenkomt met de richting van waaruit een vanaf Iraans grondgebied gelanceerde raket het zuiden of oosten van Oekraïne via een van de kortst mogelijke routes zou kunnen binnendringen. Hoewel de timing geen direct bewijs vormt voor operationele coördinatie, versterkt deze de mogelijkheid dat Rusland analyseert hoe Oekraïne zou reageren op een aanval vanuit die specifieke hoek.

Qua militaire capaciteiten beschikt Iran over diverse typen ballistische raketten die in staat zijn om vanaf eigen grondgebied Oekraïne te bereiken, zoals de Emad en de Ghadr, met een geschat maximaal bereik van respectievelijk duizend zevenhonderd kilometer en duizend negenhonderdvijftig kilometer. Binnen een vergelijkbaar bereik beschikt Iran eveneens over de Sejjil-raket, die zich onderscheidt doordat deze gebruikmaakt van vaste in plaats van vloeibare brandstof, wat een snellere lancering mogelijk maakt. Tevens claimt Iran dat bepaalde varianten van de Khorramshahr een bereik tot vierduizend kilometer kunnen behalen, hoewel publieke ramingen hierover sterk uiteenlopen. Zelfs de meest behoudende schattingen zouden grote delen van Oekraïne binnen het bereik van West-Iran plaatsen. Indien Iran tot een aanval zou besluiten, zou Rusland de effectiviteit daarvan kunnen vergroten door bekende posities van Oekraïense luchtverdedigingssystemen, eerdere interceptiepatronen en tijdens eerdere aanvallen verzamelde inlichtingen te delen. Rusland zou daarnaast de lancering van zijn eigen drones en raketten kunnen afstemmen op een Iraanse aanval, waardoor Oekraïne wordt gedwongen dreigingen uit meerdere richtingen gelijktijdig te volgen en zijn schaarse interceptieraketten over verschillende wapentypen te verdelen.

De huidige escalatie van de spanningen tussen Oekraïne en Iran vloeit voort uit de meest recente grootschalige Oekraïense aanvallen in de Kaspische Zee, waarbij ook vaartuigen en infrastructuur van de Russisch-Iraanse logistieke keten werden getroffen. De aanvallen richtten zich op het offshore olieproductieplatform Filanovsky, een Russische raketkorvet uit de Molniya-klasse en twee onder internationale sancties vallende vrachtschepen die werden ingezet voor het transport van militair materieel tussen Iran en Rusland. Essentieel hierbij is dat ook een Iraans koopvaardijschip werd getroffen, waarbij Teheran claimde dat een opvarende om het leven kwam. De dreigementen volgden op dit incident, waarbij de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi Oekraïne beschuldigde van een schending van het VN-Handvest en vergelding toezegde. Oekraïne wees de beschuldigingen echter van de hand; de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha noemde de Iraanse dreigementen ongegrond en herinnerde eraan dat Iran al sinds tweeduizendtweeëntwintig wapens aan Rusland levert. Daarnaast verklaarde president Zelensky dat de aanval in de Kaspische Zee onderdeel uitmaakt van de bredere Oekraïense strategie om Russische aanvoerlijnen en maritieme militaire logistiek te verstoren. Het standpunt van Oekraïne is dat het Iraanse schip betrokken was bij het vervoer van militaire vracht naar Rusland en daarmee deel uitmaakte van het logistieke netwerk dat de oorlog ondersteunt, een rechtvaardiging die door Iran wordt betwist.

Een Iraanse raket aanval zou de druk op Oekraïne verder opvoeren door een extra lanceringsrichting te openen en meer ballistische dreigingen toe te voegen aan een toch al zwaarbelast luchtverdedigingsnetwerk. In het bijzonder zou een Iraanse aanval een nieuw aanvalsfront betekenen en een toename van ballistische doelen op een moment dat Oekraïne kampt met een schaarste aan Patriot-interceptieraketten. Een dergelijk besluit ligt voor Teheran echter complex, aangezien Oekraïne met diepe precisie-aanvallen op Russisch grondgebied ruimschoots heeft aangetoond over langeafstandsvermogen te beschermen, waarbij Oekraïense drones zelfs de raffinaderij in Omsk hebben bereikt. Een Oekraïense tegenactie zou te maken krijgen met ernstige restricties inzake vliegroutes en luchtruim, maar Kiev ontwikkelt tevens langeafstandsraketten die de afhankelijkheid van trage droneroutes door het luchtruim van buurlanden verkleinen. Dit betekent dat Oekraïne over strategische opties beschikt en dat een aanval op Oekraïens grondgebied niet snel een eenzijdige actie zal blijven.

Al met al maken de retoriek van Iraanse functionarissen en de Russische tests met nieuwe aanvalsvectoren dat de dreiging van een Iraanse aanval niet eenvoudig terzijde kan worden geschoven. Een Iraanse aanval zou een ernstige nieuwe uitdaging vormen voor Oekraïne, maar zou Teheran tevens blootstellen aan vergelding door een land dat reeds aanzienlijke capaciteiten voor langeafstandsaanvallen heeft gedemonstreerd. Het incident toont tevens aan hoe de twee conflicten steeds nauwer met elkaar verweven raken, waardoor een mondiaal conflict tussen Rusland en de Verenigde Staten slechts enkele stappen verwijderd is. Wat Iran uiteindelijk zou kunnen weerhouden, is de onvoorspelbaarheid van een eventuele Oekraïense reactie, temeer daar het land tegelijkertijd te maken zou krijgen met de Amerikaanse druk, die door de meest recente escalaties opnieuw is opgevoerd.