Rusland zet zijn marine in om de Europese blokkade te doorbreken (maar op de verkeerde plek)

Vandaag komt het grootste nieuws uit de Russische alliantie.

Hier zetten Rusland en Iran nu hun maritieme strijdkrachten in, terwijl hun sanctionerende scheepvaartroutes steeds meer onder druk staan, met fysieke aanhoudingen en inbeslagnames die met de dag frequenter voorkomen. Wat op het eerste gezicht lijkt op een toon van kracht vanuit de as van verzet, ontvouwt zich echter niet zoals men aanvankelijk zou verwachten.

Rusland en Iran zijn begonnen met gezamenlijke maritieme oefeningen en presenteren deze publiekelijk als missies ter bescherming van commerciële scheepvaart, waarbij ook leden van de BRICS-alliantie op verschillende manieren deelnemen. De oefeningen worden omschreven als defensief en strekken zich uit over de zeestraten die de Indische Oceaan verbinden met de Perzische Golf, de Rode Zee en de route rond Kaapstad in Zuid-Afrika, waardoor Rusland en Iran de oefening kunnen presenteren als een reactie op de groeiende dreiging tegen maritiem transport. Oorlogsschepen arriveren in de haven, formaties worden gevormd en beeldmateriaal wordt op een indrukwekkende manier geproduceerd om mobilisatie en vastberadenheid te tonen, met als doel afschrikking te signaleren door te laten zien dat hun marines klaar zijn om in te grijpen bij buitenstaanders die hun schepen hinderen, gesanctioneerd of niet.

De aanleiding voor deze mobilisatie is het opgelopen verlies, met 624 schepen van de “shadow fleet” die inmiddels door de Europese Unie gesanctioneerd zijn, 12 tankers die in de Oostzee en Noordzee zijn bezocht of vastgehouden, en zeven schepen die in de Atlantische wateren door de Verenigde Staten in beslag zijn genomen of onderzocht. Oekraïne heeft de druk verder opgevoerd door vijf tankers van de shadow fleet, die Russische export ondersteunen, in de Zwarte Zee te raken, één in de Middellandse Zee en één voor de kust van Senegal, waardoor handhaving een fysieke dreiging werd in plaats van een puur juridisch risico. Vooral in de Oostzee hebben herhaalde boardings nabij Estland en Finland laten zien hoe kwetsbaar papieren vlag-schepen worden zodra ze nauwe doorgangen betreden die onder controle staan van NAVO-leden.

Een boarding levert niet alleen een krantenkop op; het schip wordt gedwongen te vertragen, mee te werken en om te leiden, terwijl de bemanning wordt ondervraagd, documenten gecontroleerd en verzekeraars en kopers betalingen bevriezen totdat de juridische status duidelijk is. Zelfs een tijdelijke detentie kan een tanker wekenlang uit dienst halen, wat belangrijk is omdat de shadow fleet afhankelijk is van constante rotatie en niet van een paar beschermde reizen. Tegen deze achtergrond is de locatie van de maritieme oefeningen van Rusland en Iran veelzeggend, aangezien de drills plaatsvinden voor de Oost-Afrikaanse kust, duizenden kilometers verwijderd van de routes waar de meeste verliezen van de shadow fleet zich hebben voorgedaan. Een marineformatie die opereert nabij Zuid-Afrika escorteert geen tankers door de Deense zeestraten, weerhoudt inspecties nabij Estland, beschermt geen Atlantische overtochten en voorkomt ook geen aanvallen van Oekraïne in de Zwarte Zee of Middellandse Zee.

De oefeningen vinden plaats in permissieve wateren, omdat opereren dichter bij de zones van inbeslagname Russische en Iraanse oorlogsschepen onmiddellijk onder constante NAVO-surveillance en militaire druk zou plaatsen. Het escorteren van tankers door de Oostzee of Noordzee zou betekenen dat continue patrouilles door de lucht, schaduwtracking door marineschepen en jurisdictie van de kustwacht nodig zijn, waarbij zelfs een routine-inspectie kan escaleren tot een direct en oncontroleerbaar incident. Iran staat voor een nog grotere beperking, omdat het projecteren en handhaven van maritieme dekking in Noord-Europa logistiek, havens en uithoudingsvermogen vereist die het niet bezit, terwijl elke vooruitgeschoven inzet blootstaat aan tracking en politieke druk lang voordat het een enkele tanker kan beschermen. Daardoor blijft de shadow fleet kwetsbaar waar zij opereert, terwijl Rusland en Iran alleen beeldmateriaal en signalering verkrijgen, waardevol voor binnenlandse en online doelgroepen. De Atlantische, Middellandse Zee- en Oostzee-corridors blijven onder toezicht van het Westen, juridische autoriteit en nabijheid van havens die bereid zijn schepen in beslag te nemen.

Al met al wordt druk uitgeoefend door regimes die het ontwijken van sancties veranderen in een fysiek en juridisch risico op zee. Wat verdwijnt, is het vermogen van Rusland en Iran om gesanctioneerde olie voorspelbaar en beschermd over meerdere zeeroutes te verplaatsen. Maritieme oefeningen ver weg van inbeslagnamezones verminderen het risico op boardings niet en voorkomen geen detenties op de routes waar olie daadwerkelijk beweegt. Door intentie te signaleren zonder daadwerkelijke bescherming, moedigt deze mobilisatie strengere handhaving aan, omdat het laat zien dat Rusland en Iran niet bereid of niet in staat zijn hun tankers te beschermen waar inbeslagnames plaatsvinden, waardoor het waargenomen risico op escalatie voor de landen die boordings uitvoeren afneemt. Dit kan leiden tot agressievere inspecties en een hoger tempo van inbeslagnames, terwijl operators van de shadow fleet bloot blijven in betwiste wateren.