Houthi's grijpen Bab el-Mandeb: Iran breidt controle over zeestraten uit

De recentste escalatie in Jemen heeft de Straat van Bab el-Mandeb en de banden van de Houthi's met Iran opnieuw in het middelpunt van het conflict geplaatst, wat de meest ingrijpende verandering op het slagveld markeert sinds het staken van de vuren in tweeduizendtweeëntwintig de grootschalige strijd deed afnemen. Het conflict zet de Houthi-beweging, die het grootste deel van Noord- en West-Jemen controleert, tegenover de internationaal erkende regering en haar geallieerde krachten, geleid door de Presidentiële Leidingsraad (PLC), die fungeert als het voornaamste bestuursorgaan van de staat. Het anti-Houthi-kamp blijft echter verdeeld tussen facties die worden gesteund door Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Deze verdeeldheid heeft de capaciteit om militaire operaties op elkaar af te stemmen herhaaldelijk beperkt.

Begin september lanceerden de Houthi's een groot offensief in het westen van Taiz en het zuiden van Hodeidah, waarbij ze oprukten naar de kust van de Rode Zee. Regeringstrappen voerden aanvankelijk tegenaanvallen uit en boekten terreinwinst op verschillende fronten, maar de Houthi-opmars versnelde in de daaropvolgende dagen. Tegen elf september hadden de Houthi-troepen het Bab el-Mandeb-gebied bereikt, wat de militaire situatie in Zuidwest-Jemen fundamenteel veranderde.

De hoofdinzet richtte zich op West-Taiz en Zuid-Hodeidah, waar Houthi-eenheden raketten, drones en artillerie inzetten ter ondersteuning van grondaanvallen op de Nationale Verzetstroepen. Na het doorbreken van de verdedigingslinie rond Al Kudha en Maqbanah breidden de Houthi's hun gezag naar het zuiden uit, terwijl regeringskrachten geïsoleerde posizioni begonnen prijs te geven.

Zij namen Hays in en trokken door gebieden ten noorden van Mokha, om op tien september de strategische havenstad definitief te bezetten. Van daaruit versnelde de opmars in de richting van Bab el-Mandeb. Dhubab, de laatste overgebleven Rode Zee-haven van de regering, viel op elf september, terwijl Houthi-eenheden eveneens het eiland Perim in het midden van de zeestraat innamen. De Houthi's maakten zich tevens meester van de eilanden Groot- en Klein-Hanish, waardoor hun controle zich uitstrekte tot voorbij de vaste kustlijn. Het resultaat was een aaneengesloten door de Houthi's gecontroleerde corridor vanaf de noordelijke Rode Zeekust tot aan Bab el-Mandeb.

De reactie van de PLC ontwikkelde zich aanvankelijk tot een breed tegenoffensief, ontworpen om de Houthi's op meerdere fronten tegelijkertijd onder druk te zetten. In al-Jawf rukten regeringskrachten op vanuit het Innab-gebied en namen zij de militaire kampen Suwayqah en al-Labanat in, terwijl de strijd zich ook uitbreidde naar Yatma en de toegangswegen tot al-Hazm. In al-Bayda openden PLC-eenheden een nieuw operationeel as naar Dhi Na'im, wat de druk op Houthi-posities buiten het westelijke front verhoogde. Regeringstroepen meldden eveneens vorderingen rond Bani Bakari en andere posities ten westen van Taiz. Al deze vorderingen hadden meerdere nieuwe fronten tegen de Houthi's kunnen openen, hen kunnen dwingen troepen weg te trekken uit de westelijke kuststreek en de regering meer tactische slagkracht kunnen geven om terrein te heroveren. Deze winst kon echter niet voorkomen dat PLC-troepen zich moesten terugtrekken uit posities rond Hays en andere gebieden. Hierdoor raakte de westkust steeds verder blootgesteld naarmate de Houthi's oprukten naar Mokha en Bab el-Mandeb.

Het cruciale gevolg van de controle van de Houthi's over Bab el-Mandeb is niet een onmiddellijke algehele sluiting, maar het ontstaan van een aanzienlijk gevaarlijker maritiem klimaat. Door de Houthi-posities op Perim, Dhubab en de aangrenzende kustlijn bevinden hun wapensystemen en waarnemingsmiddelen zich op korte afstand van de voornaamste scheepvaartroutes, wat hun mogelijkheden tot dwang of gerichte aanvallen vergroot. Het effect werd op twaalf september reeds zichtbaar, toen het aantal passages door Bab el-Mandeb daalde van dertig schepen de dag ervoor naar vijftien, terwijl Saudische ruwe-olie transporten de zeestraat toenemend meden ten gunste van veiliger routes.

Voor schepen die anders de Rode Zee-route tussen Azië en Europa zouden benutten, betekent het vermijden van Bab el-Mandeb een langere vaarweg om Afrika heen, wat leidt tot hogere brandstof- en operationele kosten, terwijl verhoogde veiligheidsrisico's de verzekeringspremies en vrachttarieven opdrijven. Saudi-Arabië kan de Straat van Hormuz omzeilen door olie via een pijpleiding naar Yanbu aan de Rode Zee te pompen. Transporten die in noordelijke richting naar Suez varen, vermijden Bab el-Mandeb, maar schepen die in zuidelijke richting naar Azië koersen, moeten er nog steeds langs, waardoor deze alternatieve route blootstaat aan druk van Irans Houthi-bondgenoten.

Over het geheel genomen heeft het Houthi-offensief de maritieme dimensie van de oorlog versterkt door hun territoriale terreinwinst uit te breiden naar de Jemenitische Rode Zeekust en de toegangswegen tot Bab el-Mandeb. Voor Iran vergroten de successen van zijn Houthi-bondgenoten de regionale invloedssfeer, zonder dat Iraanse strijdkrachten zelf de zeestraat hoeven te bezetten. Het beschermen van de koopvaardij legt een extra beslag op de capaciteiten van dezelfde verdeelde regeringstroepen die al moeite hebben om hun grondgebied te behouden. Voor de Jemenitische regering creëert dit een nieuw strategisch dilemma: zij moet beslissen of zij de westkust versterkt om de Houthi-opmars in te dammen, troepen hergroepeert vanaf andere fronten, dan wel prioriteit geeft aan het beveiligen van de resterende posities om verder terreinverlies te voorkomen.