Waarom Rusland soepel en wanhopig probeert Europa aan de onderhandelingstafel te krijgen

Vandaag komt het belangrijkste nieuws uit de Russische Federatie.

In een opmerkelijke en onverwachte koerswijziging heeft Yuri Ushakov, de buitenlandse beleidsadviseur van het Kremlin, verklaard dat Europa moet worden betrokken bij de besprekingen tussen Russische, Oekraïense en Amerikaanse functionarissen, aangezien de continentale mogendheid een doorslaggevende rol zal spelen bij het bereiken van een akkoord om de oorlog te beëindigen. Deze uitspraak kwam als een verrassing, gelet op het feit dat Moskou voorheen geen onbenut gelaten poging had nagelaten om Europa van dergelijke multilaterale diplomatie uit te sluiten.

Voorheen streefde Rusland ernaar om uitsluitend met de Verenigde Staten een akkoord te bereiken, buiten Oekraïne en Europa om, teneinde te demonstreren dat de beëindiging van het conflict exclusief door de supermogendheden kan worden bepaald en dat andere actoren ter zake geen enkele inspraak toekomen. Deze retorische omslag manifesteert zich nadat Moskou zich bereid had getoond om de trilaterale onderhandelingen met Amerikaanse en Oekraïense vertegenwoordigers te hervatting.

Ondanks de initiële terughoudendheid van Rusland om Europa bij de onderhandelingen te betrekken, is in de Moskouse machtskringen het inzicht doorgedrongen dat men niet om Europese participatie heen kan indien men de oorlog daadwerkelijk wenst te beëindigen. Het is een publieke geheim dat Europa een onmisbare speler is geworden in de militaire en financiële ondersteuning van Oekraïne, met name nadat de Verenigde Staten na de meest recente presidentsverkiezingen de direct geschonken steun staakten. Dienovereenkomstig beseft de Russische leiding dat bilaterale besprekingen met Washington zinloos zijn zolang de Europese staten Oekraïne onverminderd blijven steunen.

De voornaamste grondslag hiervan is dat Europa inmiddels de operationele en economische capaciteit heeft ontwikkeld om de Oekraïense verdediging te bestendigen, ongeacht de opstelling van de Amerikaanse administratie. Concreet verstrekt de Europese Unie negentig miljard euro aan financiële steun om de staatshuishouding van Oekraïne in het lopende jaar en in tweeduizendzevenentwintig draaiende te houden. Europese mogendheden leveren bovendien tweederde van het totale inlichtingenvolume waarover Oekraïne via zijn internationale partners de beschikking heeft. Dit omvat gedetailleerde satellietobservaties, onderschepte communicatiestromen en realtime tracking van Russische troepenbewegingen; slechts de vroegtijdige detectiecapaciteit vanuit de ruimte voor ballistische raketlanceringen en militaire internetverbindingen ontbreken in dit Europese palet. Om de afhankelijkheid van Oekraïne van Amerikaanse Patriot-interceptors te reduceren, ontwikkelt Kyiv momenteel gezamenlijk met Europese defensiebedrijven het Freya-luchtverdedigingssysteem.

Dit systeem zal zowel in Oekraïne als in Europa worden geproduceerd en voorziet Kyiv van geavanceerde anti-ballistische bescherming. Europese industriële partners produceren daarnaast miljoenen artilleriegranaten en munitie voorhandwapens die rechtstreeks naar Oekraïne worden getransporteerd. Wat zwaarder weegt: verscheidene Europese landen vervaardigen inmiddels op Oekraïense leest geschoeide interceptor-, FPV- en langeafstandsaanvalsdrones, waardoor zij Kyiv van meer materieel kunnen voorzien dan in het binnenland of buiten het bereik van Russische raketaanvallen kan worden geproduceerd. Het Purl-initiatief stelt Oekraïne bovendien in staat om voor miljarden dollars aan luchtverdedigingssystemen en overige kritieke bewapening aan te schaffen bij uiteenlopende defensieconcerns.

Europese landen zijn tevens voorbestemd om een spilfunctie te vervullen in de post-bellum veiligheidsgaranties, die naar verwachting de inzet van tienduizenden militairen als vredesmacht en geloofwaardige afschrikkingsmacht tegen Rusland zullen omvatten. Daarnaast wordt geraamd dat de oorlog tot dusver zeshonderd miljard dollar aan materiële schade in Oekraïne heeft aangericht, hetgeen impliceert dat zelfs na een eventueel staakt-het-vuren gigantische investeringen voor de wederopbouw vereist zijn—middelen die grotendeels door Europa zullen moeten worden opgebracht in het kader van de voortgaande EU-integratieprocessen. Aangezien Europa de ruggengraat vormt van de militaire en financiële steun aan Oekraïne, heeft het Kremlin geen geopolitiek alternatief dan Brussel aan de onderhandelingstafel te nodigen.

De onderliggende motivatie van Rusland om Europa bij de diplomatieke afwikkeling te betrekken, vloeit vermoedelijk voort uit de ambitie om bredere strategische concessies af te dwingen dan enkel ten aanzien van Oekraïne. Geopolitieke analisten wijzen erop dat Moskou tracht de NAVO ertoe te bewegen haar militaire voetafdruk op de oostelijke flank van het bondgenootschap te inkrimpen. Vladimir Putin koestert immers reeds jarenlang de eis dat de NAVO haar militaire aanwezigheid in Europa terugbrengt tot de situatie van vóór de toetreding van de voormalige OOSTbloklanden tot de Alliantie. Dergelijke eisen legde Moskou in december tweeduizend eenentwintig, vlak voor de grootschalige invasie, eveneens op tafel in een poging de oorlog aan de NAVO-uitbreiding te wijten — een ultimatum dat door de Alliantie resoluut werd afgewezen en thans evenmin op instemming zal rekenen.

Per saldo reflecteert de beslissing van Rusland om Europa bij het proces te betrekken de realiteit dat de beëindiging van de oorlog meer vergt dan een bilaterale schikking tussen Washington en Moskou. Elk duurzaam akkoord dient rekening te houden met de naties die de Oekraïense defensie financieren, bewapenen en de toekomstige veiligheidsarchitectuur vormgeven. Hoewel het Kremlin hoopt de Europese eenheid via onderhandelingen te splijten, verschaft de robuuste steun van de EU Europa voldoende hefboomwerking om aan te tonen dat Moskou Oekraïne en zijn bondgenoten niet kan passeren indien men werkelijk vrede nastreeft.