Dlaczego żaden sojusznik nie poszedł z USA na wojnę z Iranem: strategiczny błąd Waszyngtonu

W dniu dzisiejszym kluczowe doniesienia i analizy operacyjne napływają z Iranu.

Po wybuchu działań wojennych państwa dotknięte atakami irańskich rakiet i dronów, a także konfrontujące się z groźbami dalszej eskalacji, wciąż odmawiały przystąpienia do kierowanej przez Waszyngton koalicji przeciwko Teheranowi. Taki stan rzeczy nie był jednak rezultatem skuteczności irańskiej dyplomacji czy strategii zastraszania, lecz konsekwencją serii decyzji strategicznych podjętych przez administrację amerykańską, które uniemożliwiły Białemu Domowi skonsolidowanie partnerów wokół wspólnego wysiłku wojennego.

Jednym z pierwszych sygnałów świadczących o tym, że konflikt może rozprzestrzenić się poza granice Iranu, był moment, gdy irańskie bezzałogowe statki powietrzne naruszyły przestręń powietrzną Azerbejdżanu i uderzyły w terminale lotniska w Nachiczewanie. Pomimo stania się obiektem bezpośredniego ataku, Baku konsekwentnie odmawiało dołączenia do amerykańskiej koalicji wymierzonej w Iran. Przyczyną tej postawy nie był brak uzasadnionych pretensji, lecz chłodna kalkulacja ryzyka. Choć Azerbejdżan zażądał wyjaśnień po przeprowadzonych uderzeniach oraz zacieśnił współpracę w sferze bezpieczeństwa z Turcją i Gruzją, jego przywództwo polityczne rozumiało, że aktywne zaangażowanie się w wojnę przekształciłoby kraj w państwo frontowe, uwięzione w kleszczach między Iranem a Federacją Rosyjską, co wywołałoby zniszczenia o skali nieporównywalnie większej niż dotychczasowe. Jakakolwiek realna i skuteczna ochrona zależałaby od masowego wprowadzenia do teatru działań sił europejskich członków NATO, co jednak pozostawało scenariuszem wysoce niepewnym. W obliczu sygnałów ze strony Azerbejdżanu, że nie weźmie on udziału w operacjach ofensywnych, Iran również skierował swoje działania ku deeskalacji i podjął próby dyplomatycznego załagodzenia skutków początkowych ataków. To ostatecznie pozbawiło Baku motywacji do wejścia w otwarty konflikt, gdy stało się jasne, że Teheran nie zamierza kontynuować uderzeń.

Powściągliwość Azerbejdżanu nie stanowiła wyjątku, lecz była wczesnym symptomem znacznie szerszego problemu strukturalnego, przed którym stanął Waszyngton. Stany Zjednoczone zainicjowały uderzenia bez uprzedniego przeprowadzenia koordynacji dyplomatycznej, która standardowo poprzedza operacje wojskowe na dużą skalę z udziałem sił sojuszniczych. Było to o tyle uderzające, że Waszyngton opóźniał interwencję o dwa miesiące, aby przygotować się do bezpośredniej konfrontacji z Iranem, zamiast podjąć działania w czasie szczytowego punktu styczniowych protestów. Niemniej jednak, o ile czas ten został efektywnie wykorzystany na przygotowania czysto wojskowe i logistyczne, o tyle nie posłużył do wypracowania konsensusu politycznego ani do skoordynowania wspólnego planu operacyjnego z zachodnimi sojusznikami. W rezultacie rządy europejskie zostały zaskoczone rozwojem wypadków i zmuszone do reakcji ex post, zamiast do wyprzedzającego planowania strategicznego. Kiedy Waszyngton wezwał partnerów do włączenia się do kampanii, która już się rozpoczęła, wielu z nich nie dysponowało odpowiednio rozlokowanymi siłami ani porozumieniami logistycznymi niezbędnymi do natychmiastowej interwencji wojskowej w tym regionie. Przystąpienie do wojny w takich uwarunkowaniach wymagałoby pośpiesznej mobilizacji kontyngentów oraz chaotycznego włączania się do operacji uderzeniowych, co drastycznie zwiększałoby ryzyko możliwych do uniknięcia strat w personelu i sprzęcie.

Brak należytego przygotowania został spotęgowany przez jeszcze głębszy problem natury strategicznej: brak powszechnie akceptowanego, wspólnego celu polityczno-wojskowego samej wojny. Mimo wszelkich ryzyk i wyzwań operacyjnych, jednoznacznie zdefiniowany cel w postaci zmiany reżimu w Iranie nadałby wojnie klarowny i zrozumiały sens, wokół którego mogłoby się zjednoczyć wiele podmiotów. Jak wskazano we wcześniejszych raportach, pierwotna koncepcja wymuszenia zmiany reżimu szybko okazała się nierealistyczna, co zniszczyło fundament polityczny zdolny skonsolidować sojuszników wokół wspólnej misji. Niepewność tę pogłębiło wcześniejsze pogorszenie relacji transatlantyckich oraz niespójne i sprzeczne sygnały wysyłane przez amerykańską administrację odnośnie do ostatecznych celów konfliktu. Poszczególne oficjalne oświadczenia naprzemiennie sugerowały zadania oscylujące wokół degradacji irańskiego potencjału militarnego, likwidacji domniemanego programu broni nuklearnej, aż po daleko idące ambicje geopolityczne sugerujące fundamentalne zmiany ustrojowe oraz rewizję granic wewnątrz Iranu.

W konsekwencji, gdy irańskie rakiety i drony zaczęły uderzać w powiązane z Europą pozycje na Bliskim Wschodzie, odpowiedź państw europejskich miała charakter czysto defensywny, a nie zorientowany na ofensywne działania koalicyjne. Wielka Brytania wzmocniła swoją obecność na Cyprze, dyslokując tam dodatkowe statki powietrzne, aktywa obrony przeciwlotniczej oraz systemy zwalczania bezzałogowców. Francja skierowała w rejon działań okręty wojenne, myśliwce Rafale oraz naziemne systemy obrony powietrznej. Z kolei Grecja, Hiszpania, Włochy i Turcja przesunęły systemy obrony przeciwlotniczej, aktywa morskie i komponenty lotnicze w celu wyłącznej ochrony własnego personelu, baz oraz infrastruktury krytycznej. Żadne z tych państw nie włączyło się jednak do operacji ofensywnych. W szczególności Turcja skonsolidowała swoją obronę przeciwrakietową po tym, jak liczne irańskie pociski balistyczne naruszyły jej przestrzeń powietrzną i zostały zestrzelone przez systemy obrony powietrznej NATO. Te dyslokacje udowodniły, że państwa europejskie były zdeterminowane do obrony własnej suwerenności, ale nie wykazały woli politycznej do zaangażowania się w wojnę Ameryki przeciwko Iranowi.

Wreszcie, państwa Zatoki Perskiej poddane były najsilniejszej presji geopolitycznej w kwestii przystąpienia do koalicji antyirańskiej, jako że znajdowały się wśród pierwszoplanowych celów uderzeń Teheranu. Choć niektóre z nich odpowiedziały ograniczonymi atakami lotniczymi, zachowywały skrajną ostrożność, by uniknąć jawnego identyfikowania ich jako uczestników pełnoskalowej wojny regionalnej. W kilku przypadkach operacje lotnicze były prowadzone przez maszyny z usuniętymi lub zamaskowanymi znakami rozpoznawczymi i flagami państwowymi, co odzwierciedlało dążenie do zachowania możliwości wiarygodnego zaprzeczenia (plausible deniability) i zminimalizowania ryzyka odwetowej eskalacji. Ostrożność ta wynikała z realiów wojskowych: siły zbrojne państw Zatoki są w swojej strukturze zaprojektowane głównie pod kątem bezpieczeństwa wewnętrznego, wywalczenia przewagi powietrznej nad ugrupowaniami rebelianckimi i partyzanckimi oraz obrony przeciwrakietowej przed formacjami nieregularnymi (proxies), a nie do prowadzenia długotrwałej wojny konwencjonalnej z regionalnym mocarstwem o potencjale Iranu. Dla tych podmiotów odstraszanie stanowiło próg akceptowalny, podczas gdy przewlekła wojna oznaczała koszty niemożliwe do udźwignięcia.

Podsumowując, z perspektywy administracji amerykańskiej, niepowodzenie w sformowaniu koalicji nie wynikało z braku obaw sojuszników przed zagrożeniem ze strony Iranu, lecz z porażki Stanów Zjednoczonych w wykreowaniu warunków politycznych niezbędnych do podjęcia wspólnych działań. Bez spójnego planu i jasno zdefiniowanego celu końcowego Waszyngton miał ogromne trudności z przekonaniem swoich partnerów, że ryzyko związane z przystąpieniem do wojny jest warte podjęcia. W rezultacie większość państw skoncentrowała się na zabezpieczeniu własnych interesów i obronie suwerenności, zamiast wnosić wkład w szerszą kampanię wymierzoną w Iran. W ogólnym rozrachunku fiasko organizacji koalicji dowiodło, że przygotowanie dyplomatyczne ma równie kluczowe znaczenie jak planowanie wojskowe i w realiach stosunków międzynarodowych nie może zostać pominięte.