BRICS valt uiteen: interne rivaliteit verscheurt de alliantie van Moskou

In deze video zullen we analyseren waarom het BRICS-blok uiteenvalt.

Jarenlang presenteerde BRICS zich als een coalitie van opkomende mogendheden die de westerse invloed zou uitdagen en de mondiale economische orde zou herstructureren. Rusland ziet zijn partners nu op het slechtst denkbare moment steeds meer tegen elkaar keren, terwijl rivaliteit en wederzijdse achterdocht de eenheid beginnen te ondermijnen die het blok ooit definieerde.

Het idee dat BRICS fungeert als een verenigd geopolitiek blok wordt onhoudbaar wanneer de leden in toenemende mate belangen steunen die met elkaar in botsing komen. China en India blijven verdeeld door langdurige grensgeschillen, terwijl ze tegelijkertijd wedijveren om invloed in Azië en de regio rond de Indische Oceaan. India heeft de strategische samenwerking met de Verenigde Staten en partners in de Indo-Pacific versterkt via multilaterale arrangementen zoals de Quadrilateral Security Dialogue — een initiatief dat alom wordt gezien als een tegenwicht voor de regionale invloed van China. China onderhoudt op zijn beurt nauwe betrekkingen met Pakistan, de belangrijkste regionale rivaal van India. Rusland heeft eveneens de defensie- en energiesamenwerking met China geïntensifieerd, terwijl het tegelijkertijd nauwe banden onderhoudt met India, twee BRICS-leden die blijven concurreren om regionale dominantie en verdeeld blijven door aanhoudende strategische spanningen. In plaats van in een gemeenschappelijke richting te bewegen, trekken nationale belangen de BRICS-leden steeds verder uiteen naar verschillende strategische partnerschappen.

Als gevolg hiervan sijpelen de geopolitieke spanningen binnen BRICS steeds meer door in de economische ambities van het blok. De leden opereren op zeer verschillende economische schaalgrootten, wat leidt tot structurele onevenwichtigheden binnen de groep zelf. China is goed voor meer dan de helft van de gezamenlijke economische output van de oorspronkelijke feces BRICS-economieën, wat Peking een aanzienlijk groter economisch gewicht geeft dan zijn partners. Rusland wordt geconfronteerd met sanctiedruk en handelsverstoringen als gevolg van de oorlog in Oekraïne, terwijl Zuid-Afrika kampt met hardnekkige infrastructurele en energetische beperkingen, waaronder de chronische elektriciteitstekorten gekoppeld aan het staatsbedrijf Eskom. Brazilië kent eveneens problemen en heeft periodiek te maken met tragere groei en fiscale druk als gevolg van het gevoerde economische beleid. Deze asymmetrieën creëren uiteenlopende prioriteiten, aangezien landen die met zulke verschillende economische realiteiten worden geconfronteerd zelden dezelfde financiële langetermijnstrategie in hetzelfde tempo nastreven.

Naarmate de interne druk toenam, zocht BRICS steeds intensiever naar manieren om de afhankelijkheid van westerse financiële systemen en de dominante rol van de Amerikaanse dollar in de wereldhandel te verminderen. Een van de meest besproken ideeën betrof de creatie van een gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme of op termijn een gedeeld monetair raamwerk dat transacties tussen de leden zou kunnen ondersteunen. Dit voorstel won aan kracht omdat Rusland vanwege de sanctiedruk aandrong op alternatieven en omdat China al langer streeft naar een grotere internationale rol voor zijn eigen valuta. Het project stuitte echter onmiddellijk op diepere structurele obstakels. De Chinese economie is vele malen groter dan die van de meeste andere leden, India toont zich uiterst behoedzaam ten aanzien van regelingen die de financiële invloed van Peking zouden kunnen vergroten, en de lidstaten hanteren zeer verschillende monetaire systemen, wat een uniform valutaraamwerk politiek en economisch complex maakt.

Na de complicaties rond een gemeenschappelijke munt verschoof de focus binnen BRICS naar een pragmatischer alternatief, gericht op betalingsinfrastructuur in plaats van monetaire eenwording. In plaats van de nationale valuta te vervangen, richtte het voorstel zich op de ontwikkeling van het BRICS Pay-systeem, ontworpen om leden in staat te stellen transacties af te wikkelen buiten de traditionele, door het Westen gedomineerde financiële netwerken om. Deze benadering was gericht op het uitbreiden van handel in lokale valuta en het nauwer met elkaar verbinden van nationale financiële systemen. Deze optie vereiste minder politieke integratie en minder economische concessies dan de creatie van een eenheidsmunt. Bovendien stelde het de leden in staat om de controle over hun eigen monetaire beleid te behouden, terwijl er toch werd getracht de financiële afhankelijkheid van externe instituten te reduceren.

Vandaag de dag is het initiatief echter wegbewogen van grote symbolische ambities naar tragere en kleinschaliger stappen. De handel in nationale valuta is weliswaar uitgebreid, met nationaal tussen Rusland en China, en ook India heeft het gebruik van regelingen in lokale valuta bij geselecteerde transacties verhoogd, maar een bredere coördinatie binnen het gehele blok blijft gefragmenteerd. Verschillende strategische prioriteiten beïnvloeden nog altijd het tempo van de samenwerking; Rusland en China steunen krachtig de inspanningen om de afhankelijkheid van westerse financiële systemen te verminderen, terwijl landen als India en Brazilië over het algemeen een voorzichtigere koers varen door deze initiatieven te balanceren met hun bredere mondiale economische en handelsrelaties. In plaats van uit te groeien tot een volledig geïntegreerd economisch raamwerk, lijkt het initiatief momenteel te fungeren als een verzameling parallelle inspanningen die in verschillende snelheden en met wisselende mate van toewijding vorderen

Over het geheel genomen wijzen de ontwikkelingen binnen BRICS op een dieper liggend probleem dan louter meningsverschillen over handel of economische coördinatie. Het blok werd gebouwd op de veronderstelling dat gedeelde oppositie tegen delen van de bestaande wereldorde de leden zou kunnen verenigen, maar rivaliteit en botsende geopolitieke ambities trekken dat fundament van binnenuit steeds verder uit elkaar. Economische projecten die bedoeld waren om de groep te versterken, stuiten herhaaldelijk op hetzelfde obstakel, aangezien financiële samenwerking problematisch wordt wanneer het strategisch vertrouwen blijft eroderen. Als deze interne druk blijft toenemen, komt de grootste bedreiging voor BRICS wellicht niet van externe druk, maar van de lidstaten zelf die elkaar van binnenuit steeds meer ondermijnen.