Syrië versnelt vertrek van Russische troepen en pakt de controle over sleutelposities

De meest significante ontwikkelingen van vandaag situeren zich in Syrië.

Al meer dan een decennium wordt Syrië gekenmerkt door oorlog, versnippering en de diepgewortelde Russische militaire invloed die ooit onuitwisbaar leek. Er tekenen zich echter signalen af dat deze langdurige aanwezigheid nu op een zodanige wijze wordt uitgedaagd dat de feitelijke autoriteit en invloed in de opkomende nieuwe Syrische staat fundamenteel kunnen worden herijkt.

De nieuwe Syrische regering heeft het bevel gegeven tot de volledige terugtrekking van alle Russische militairen en materieel uit Qamishli. Russische troepen vestigden zich daar in 2019 onder een overeenkomst met de SDF, die destijds een groot deel van het noordoosten controleerde.

Met de ondergang van de Koerdische autoriteiten in Syrië en de geleidelijke integratie van hun autonome structuren in het nieuwe Syrische administratieve en militaire systeem, heeft de Syrische regering stappen ondernomen om ook de volledige zeggenschap over de luchthaven op te eisen. Russische eenheden zijn reeds begonnen met het overbrengen van uitrusting; sommige konvooien trekken westwaarts naar de vliegbasis Chmeimim, terwijl andere naar Rusland worden gestuurd voor hernieuwde inzet in Oekraïne.

Hoewel deze ontwikkeling nog geen landelijke uitwijzing betekent, versnelt het een bredere trend van afnemende Russische invloed, die werd ingezet door de val van Assad. De Russische aanwezigheid in Syrië was ooit verankerd in een netwerk van posities dat zich uitstrekte van de Middellandse Zeekust tot de Iraakse grens.

Sinds 2025 heeft de nieuwe Syrische regering de controle over de Russische havenfaciliteiten in Tartus en andere omliggende locaties echter aangescherpt, waardoor de autonomie die Rusland daar voorheen genoot, is ingeperkt. De resterende Russische activa in Syrië zijn nu geconcentreerd in het westen op de vliegbasis Chmeimim, waar nog steeds Russische vliegtuigen, luchtverdedigingssystemen en een gereduceerd contingent militairen gestationeerd zijn.

De Verenigde Staten doorlopen een parallel maar afwijkend proces. Verschillende Amerikaanse bases in het noordoosten, waaronder Al-Tanf en Al-Shaddadi, worden eveneens overgedragen aan Syrische regeringstroepen. Het gaat hierbij om faciliteiten die voorheen werden gebruikt voor operaties tegen de Islamitische Staat en voor coördinatie met voormalige Koerdische partners.

Dit vertrek is echter vrijwillig en niet afgedwongen, aangezien de VS nooit tegen de nieuwe Syrische regering hebben gevochten en zelfs niet intervenieerden toen het Syrische leger de opmars tegen de Koerden — voorheen bondgenoten van de VS in de strijd tegen IS — inzette. Integendeel, de VS hebben hun standpunt volledig verschoven naar steun voor een verenigde Syrische staat. Als gevolg hiervan onderhandelen Amerikaanse bedrijven inmiddels al met de Syrische regering over exploitatiecontracten voor olievelden die voorheen door de Koerden werden beheerd.

Het contrast tussen beide terugtrekkingen is aanzienlijk; de VS voeren gestructureerde overdrachten uit die het karakter hebben van onderhandelde verantwoordelijkheidsdelegaties. Dit weerspiegelt een verschuiving van militaire betrokkenheid naar economische engagement, waarbij Washington continuïteit van toegang waarborgt terwijl de fysieke voetafdruk wordt verkleind.

Syrische functionarissen onderhouden bovendien pragmatische kanalen met de Verenigde Staten, waaronder diplomatieke bezoeken en overleg over regionale stabiliteit. Rusland daarentegen wordt uit het noordoosten verdrongen nu de rol van Moskou als veiligheidsgarant is verdampt.

Rusland wordt geassocieerd met het vorige tijdperk van conflict, waarin het het Assad-regime steunde met directe militaire en economische hulp om diens overleving te garanderen — een regime dat uiteindelijk viel door het onvermogen van Rusland om dit te voorkomen. Nu de Russische invloed afneemt, heroriënteert de nieuwe Syrische staat zijn allianties en eist het meer autonomie op.

Strategisch gezien breidt de nieuwe Syrische regering haar diplomatieke kanalen uit, terwijl ze de interne veiligheidsstructuren consolideert. De regering streeft naar nieuwe overeenkomsten die verder gaan dan de Verenigde Staten, zoals omvangrijke investeringen in energie-infrastructuur vanuit Qatar en Turkije, ter waarde van meerdere miljarden dollars.

De Europese Unie is eveneens overgegaan van een beleid van isolatie naar actieve betrokkenheid bij Syrië, met de toezegging van een financieel pakket van 620 miljoen euro voor 2026 en 2027 om private investeringen en sociaal-economisch herstel te faciliteren.

Deze stappen, samen met een streven naar de nationalisatie van buitenlandse militaire bases, wijzen op een bredere strategie om de staat te stabiliseren en de externe militaire autonomie op Syrisch grondgebied te reduceren. Of dit traject Syrië positioneert als een regionale speler van betekenis of enkel de interne coherentie herstelt, blijft onzeker gezien de lange periode van oorlog en versnippering. Het vermogen van het land om om te gaan met economische beperkingen, wederopbouwbehoeften en een complexe regionale omgeving zal de reikwijdte van de herrijzenis bepalen.

In essentie illustreren de verwijdering van Russische troepen uit het noordoosten en het gecoördineerde vertrek van Amerikaanse eenheden het Syrische streven naar directe controle over het eigen territorium en de veiligheidsarchitectuur. De regering hanteert diplomatieke flexibiliteit, economische prikkels en militaire consolidatie om de strategische omgeving te hervormen. Deze ontwikkelingen duiden op een staat die opnieuw eigen regie zoekt na jaren van fragmentatie en buitenlandse afhankelijkheid. De mate waarin Syrië daadwerkelijk herrijst, zal afhangen van het beheer van regionale relaties, de wederopbouw van instituties en het behoud van interne cohesie tijdens de transitie naar een nieuwe politieke fase.