Europese coalitie breidt uitwisseling van inlichtingen uit terwijl de Amerikaanse dominantie afneemt.

Vandaag komt het belangrijkste nieuws uit Oekraïne.

Hier bepaalt de stroom aan inlichtingen of Oekraïne op tijd reageert of blindelings wordt geraakt, en het afsluiten van de belangrijkste bron wordt steeds waarschijnlijker. Europa beweert nu dat het de inlichtingenrol kan overnemen, een verschuiving die bepalend kan zijn voor hoe deze oorlog wordt uitgevochten en hoeveel risico Oekraïne gedwongen wordt te nemen.

Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben aangekondigd dat zij binnen enkele maanden de rol van het delen van inlichtingen met Oekraïne zouden kunnen overnemen. Deze bewering komt op een moment dat onzekerheid over voortdurende Amerikaanse steun Europese regeringen heeft aangezet om zich voor te bereiden op een kleinere rol van de VS. De Franse president Emmanuel Macron versterkte die positie door te verklaren dat Frankrijk alleen al ongeveer tweederde van de inlichtingen levert die Oekraïne ontvangt. Sommige functionarissen waarschuwen ook dat afhankelijkheid van externe inlichtingen kan worden gebruikt als hefboom bij onderhandelingen, waardoor wat bedoeld is als oorlogstijdsteun verandert in een kwetsbaarheid die anderen zouden kunnen uitbuiten. Deze verschuiving wordt gepresenteerd als onderdeel van een bredere Europese coalitie die in een rol stapt die voorheen werd gedomineerd door de Verenigde Staten.

Amerikaanse inlichtingensteun verbindt observatie op lange afstand met operationele besluitvorming, waarbij ruwe data worden vertaald naar bruikbare informatie voor het slagveld. Satellietwaarnemingen scannen herhaaldelijk gebieden ver achter het front, wat analisten helpt bij het detecteren van troepenopbouw of logistieke veranderingen die Oekraïense commandanten waarschuwen waar en wanneer een Russische operatie zich mogelijk vormt. Signaalbewaking helpt bij het identificeren van actieve commandocentra door militaire communicatie te detecteren, wat kansen creëert om coördinatie te verstoren voorafgaand aan grote operaties.

Dezelfde bewaking kan actieve luchtverdedigingsradars in kaart brengen, waardoor planners drones of raketten om beschermde gebieden heen kunnen leiden en de blootstelling kunnen verminderen. Inlichtingen over troepen en doelen verfijnen dit beeld tot specifieke locaties en tijdstippen, zodat Oekraïense strijdkrachten aanvallen kunnen plannen of dreigingen kunnen vermijden. Vroegtijdige waarschuwingen voor luchtdreigingen alarmeren de Oekraïense strijdkrachten bij inkomende raketten of drones, waardoor de luchtverdediging en burgers tijd krijgen om te reageren.

Oekraïne produceert al veel van zijn eigen inlichtingen, vooral dicht bij het slagveld. Drones, lokale observatie en radars geven de Oekraïense strijdkrachten een sterk bewustzijn van nabijgelegen dreigingen. De beperking treedt op wanneer Oekraïne zicht nodig heeft over een groot gebied op grote afstanden, zoals voor het detecteren van raketlanceringen of troepenopbouw achter het front, aangezien die taken afhankelijk zijn van satellietnetwerken waarover Oekraïne niet volledig beschikt.

Het vermogen van Europa om bij te springen hangt af van het dekken van genoeg van dezelfde inlichtingenfuncties die de VS leverden. Frankrijk draagt zwaar bij via zijn infrastructuur voor het delen van inlichtingen, door satellietbeelden en verwerkte analyses te leveren die de Oekraïense planning ondersteunen. Het Verenigd Koninkrijk voegt sterke signaalbewaking en operationele analyse toe, wat helpt bij het identificeren van actieve radarnetwerken en verschuivingen in vijandelijke communicatiepatronen voorafgaand aan grote Russische operaties.

De NAVO draagt bij met een breder surveillancekader dat het regionale situationele bewustzijn verbetert en helpt bij het coördineren van de informatiestroom tussen bondgenoten. Samen maken deze capaciteiten het voor Europa mogelijk om cruciale informatie te leveren die de Oekraïense planning en beslissingen over luchtverdediging ondersteunt, waardoor veel van de vroegwaarschuwings- en beoordelingsfuncties waarop Oekraïne vertrouwt, behouden blijven.

Het vervangen van de rol van de VS betekent daarom het stap voor stap opnieuw opbouwen van dezelfde inlichtingenketen, in plaats van simpelweg de Amerikaanse infrastructuur te kopiëren. Europa kan de inzet van satellieten uitbreiden om de dekking buiten het front te handhaven, maar de beschikbaarheid van satellieten en de verwerkingscapaciteit zijn beperkt, wat invloed heeft op hoe snel beeldmateriaal bruikbaar wordt. Europese middelen voor signaalbewaking kunnen actieve radar- en commando-emissies volgen, maar die input moet worden gecoördineerd en samengevoegd tussen partners voordat deze wordt vertaald naar operationeel inzicht.

Gezamenlijke analyseteams zetten die data om in duidelijke beoordelingen, maar dit hangt af van beveiligde uitwisseling, getraind personeel en snelle interpretatie onder druk. Leveringskanalen moeten die beoordelingen vervolgens snel genoeg naar Oekraïense commandoposten verplaatsen om de timing van onderscheppingsraketten, troepenpositionering en waarschuwingen voor burgers te beïnvloeden.

Het lastigste gat blijft de vroege waarschuwing voor raketten en snelle data-integratie, aangezien die systemen vertrouwen op constante sensordekking en verwerking die niet snel kan worden uitgebreid. Alles bij elkaar laten deze stappen zien dat het vervangen van de rol van de VS afhangt van het in stand houden van een gecoördineerde inlichtingenketen waarbij timing en integratie het werkelijke operationele effect bepalen.

Over het geheel genomen is de kernvraag of Europa de inlichtingenstroom waar Oekraïne in de strijd op vertrouwt, in stand kan houden. Europa beschikt al over voldoende capaciteit om via gecoördineerde uitwisseling een grotere rol op zich te nemen, waardoor een transitie binnen enkele maanden realistisch is als het doel is om de kernfuncties draaiende te houden in plaats van het volledige Amerikaanse systeem na te bootsen. Als de Verenigde Staten zich volledig zouden terugtrekken, zou de grootste druk komen te liggen op de vroegwaarschuwingssystemen die de reactietijd van Oekraïne op inkomende raketaanvallen bepalen. De uitkomst hangt af van de vraag of Europa inlichtingen snel genoeg kan integreren en leveren om dat reactievoordeel te behouden.