Dlaczego Egipt musiał zareagować na rosnące wpływy Etiopii w regionie, zanim stracił jeszcze więcej

Niedawno Etiopia oskarżyła Egipt o wspieranie ugrupowań rebelianckich walczących przeciwko etiopskiemu rządowi. Ponadto władze w Addis Abebie uznały Ahmeda Mohrama Ahmeda Solimana, pracownika dyplomatycznego egipskiej ambasady, za persona non grata i nakazały mu opuszczenie terytorium państwa w ciągu czterdziestu ośmiu godzin. W ramach retorsji dyplomatycznych Kair podjął decyzję o wydaleniu doradcy z etiopskiej placówki dyplomatycznej. Spór ten wpisuje się w szerszy regionalny układ konfliktowy, w którym Etiopia pozostaje również w stanie ostrych napięć z Erytreą na tle dążenia do uzyskania suwerennego dostępu do portu nad Morzem Czerwonym. Równocześnie Sudan wystosował wobec władz w Addis Abebie zarzuty dotyczące prowadzenia szkoleń bojowych oraz realizowania dostaw sprzętu wojskowego dla Sił Szybkiego Wsparcia, toczących w ramach trwającej wojny domowej walki z regularną armią sudańską.

W celu wytwarzania energii hydroelektrycznej Etiopia wzniosła Wielką Tamę Odrodzenia na Nilu Błękitnym, stanowiącym główny dopływ Nilu, traktując tę monumentalną budowlę hydrotechniczną jako newralgiczny filar modernizacji gospodarczej kraju. Dla Egiptu jednakże tama wykracza daleko poza ramy projektu elektroenergetycznego i jest postrzegana jako fundamentalne zagrożenie bezpieczeństwa państwowego. Kair klasyfikuje zasoby Nilu jako główne źródło wody słodkiej, zaopatrujące w zasoby hydrologiczne około dziewięćdziesiąt pięć procent populacji kraju. W zbliżonym stopniu od zasobów tych uzależniony pozostaje Sudan; wedle oficjalnych wyliczeń Chartumu dobowy przepływ wód Nilu Błękitnego obniżył się o dziewięćdziesiąt milionów metrów sześciennych od czasu rozpoczęcia przez stronę etiopską prac budowlanych. Wznosząc wspomnianą zaporę, Etiopia uzyskała geostrategiczną zdolność do retencjonowania potężnych mas wody oraz jednostronnego kontrolowania dynamiki spływu w dolnym biegu rzeki.

Równolegle Etiopia przeprowadziła istotną modernizację swoich sił zbrojnych w oparciu o pozyskanie zagranicznych bezzałogowych systemów uderzeniowych, lotnictwa bojowego oraz ustanowienie krajowego zaplecza produkcyjnego w segmencie dronów. Jako państwo śródlądowe Addis Abeba dąży ponadto do wywalczenia bezpośredniego wyjścia nad Morze Czerwone, co ma zagwarantować pełną suwerenność jej szlaków importowych i eksportowych. Premier Abiy Ahmed jednoznacznie określił dostęp do wybrzeża Morza Czerwonego mianem wyzwania egzystencjalnego dla przetrwania państwa. W tym kontekście uwaga rządu etiopskiego skupia się na erytrejskim porcie Asab jako potencjalnym punkcie wyjścia ku szlakom morskim. Z punktu widzenia Egiptu i Sudanu sytuacja ta stanowi bezpośrednie narzędzie nacisku geopolitycznego, gdyż retencja wód przez Etiopię na Wielkiej Tamie Odrodzenia zapewnia Addis Abebie asymetryczną przewagę nad odbiorcami w dolnym biegu Nilu, szczególnie destrukcyjną podczas nawracających susz. Zmniejszenie wolumenu wód zagraża dostawom wody pitnej, ogranicza infrastrukturę irygacyjną i obniża zbiory rolne, destabilizując bezpieczeństwo żywnościowe w obu państwach. Dalszy wzrost potęgi militarnej oraz poszerzanie strefy wpływów regionalnych przez Etiopię uczynią skuteczne równoważenie jej pozycji przez Kair i Chartum wyzwaniem coraz trudniejszym do realizacji.

Zwiększający się potencjał strategiczny Etiopii doprowadził do ukształtowania się regionalnych sojuszy wymierzonych w jej pozycję, które obecnie podejmują działania asymetryczne poprzez wspieranie rebelianckich ugrupowań zbrojnych zwalczających władzę centralną. Dwudziestego drugiego września siedem formacji zbrojnych, w tym Front Wyzwolenia Narodu Tigraj, zawiązało koalicję pod nazwą Sojusz na rzecz Przetrwania, oficjalnie zapowiadając zbrojny opór wobec rządu federalnego, którego nadrzędnym celem pozostaje obalenie obecnego gabinetu w Addis Abebie. Pod koniec września jednostki rebelianckie wkroczyły na terytorium regionów Afar i Amhara, podejmując wedle doniesień działania wymierzone w linie zaopatrzeniowe z Dżibuti, którymi transportowana jest przeważająca większość towarów importowanych przez Etiopię.

Równocześnie szef sztabu generalnego etiopskich sił zbrojnych, marszałek polny Birhanu Jula, publicznie oświadczył, że Erytrea oraz Front Wyzwolenia Narodu Tigraj nie byłyby w stanie osiągnąć jakiejkolwiek samodzielności operacyjnej bez zaopatrzenia, wsparcia logistycznego i materiałowego ze strony Sudanu, Egiptu oraz innych podmiotów zewnętrznych. Wspieranie powstańców daje Kairowi i Chartumowi możliwość systematycznego osłabiania Etiopii bez konieczności angażowania się w bezpośredni konflikt międzypaństwowy. Poprzez wymuszenie na Addis Abebie zaangażowania jednostek liniowych i środków budżetowych w zwalczanie zagrożeń wewnętrznych, rywale ograniczają zewnętrzną projekcję siły militarnej Etiopii i budują silną kartę przetargową w przyszłych negocjacjach dotyczących podziału wód Nilu oraz dostępu do Morza Czerwonego. W konsekwencji dynamika starć grozi rozlaniem się poza granice państwowe Etiopii na obszar Erytrei, Sudanu i Egiptu, a także destabilizacją o znaczeniu globalnym dla szlaków handlowych na Morzu Czerwonym.

Podsumowując, Egipt wykorzystuje wewnętrzne pęknięcia strukturalne państwa etiopskiego w celu powstrzymania rywala kontrolującego przepływy Nilu i aspirującego do trwałego wzmocnienia swojej pozycji w basenie Morza Czerwonego. Wspieranie etiopskich rebeliantów wiąże armię przeciwnika w kraju i zabezpiecza wpływ Kairu bez konieczności wchodzenia w otwartą wojnę. Niemniej mechanizm ten przekształca wewnętrzny konflikt etiopski w szersze starcie regionalne z bezpośrednim udziałem Egiptu, Sudanu i Erytrei. Odpowiedź Kairu może doraźnie zmniejszać postrzegane zagrożenie ze strony Addis Abeby, lecz jednocześnie niesie ze sobą ryzyko zainicjowania rozległej wojny zastępczej w całym Rogu Afryki.