Waarom Egypte MOEST handelen tegen de groeiende regionale invloed van Ethiopië

Onlangs heeft Ethiopië Egypte ervan beschuldigd opstandige groeperingen te steunen die vechten tegen de Ethiopische regering. Daarnaast heeft Ethiopië Ahmed Mohram Ahmed Soliman, een medewerker van de Egyptische ambassade in Addis Abeba, persona non grata verklaard en hem gelast het land binnen achtenveertig uur te verlaten. Als reactie hierop heeft Egypte een adviseur van de Ethiopische ambassade in Caïro het land uitgezet. Het geschil met Egypte maakt deel uit van een breder regionaal conflict, aangezien Ethiopië eveneens kampt met spanningen met Eritrea vanwege diens streven om toegang te krijgen tot een haven aan de Rode Zee. Bovendien heeft Soedan Ethiopië ervan beschuldigd training en militaire uitrusting te leveren aan de Rapid Support Forces, die verwikkeld zijn in een burgeroorlog tegen de Soedanese strijdkrachten.

Ethiopië heeft de Grote Ethiopische Renaissance Dam gebouwd op de Blauwe Nijl, de belangrijkste zijrivier van de Nijl, voor de opwekking van hydro-elektrische energie, en beschouwt dit gigantische bouwwerk als een cruciaal project voor de economische ontwikkeling. Egypte beschouwt de dam echter als meer dan louter een energieproject en ervaart deze als een bron van ernstige zorg. Caïro beschouwt de Nijl als zijn primaire bron van zoetwater, aangezien de rivier water levert aan circa vijfennegentig procent van debevolking. Ook Soedan is afhankelijk van het Nijlwater. Volgens Soedanese cijfers is het watervolume in de Blauwe Nijl met negentig miljoen kubieke meter per dag afgenomen sinds Ethiopië met de damconstructie is aangevangen. Door deze enorme dam op de Nijl te realiseren, heeft Ethiopië de capaciteit verkregen om omvangrijke waterhoeveelheden op te slaan en de rivierafvoer te reguleren.

Daarnaast heeft Ethiopië zijn krijgsmacht versterkt met buitenlandse drones, gevechtsvliegtuigen en nieuwe binnenlandse productiefaciliteiten voor onbemannde vaartuigen. Als ingesloten land zonder kustlijn zoekt Ethiopië bovendien naar directe toegang tot de Rode Zee om zelfstandig goederen te kunnen importeren en exporteren. Premier Abiy Ahmed heeft de toegang tot de Rode Zee bestempeld als een existentieel vraagstuk voor Ethiopië. In deze context toont het land een toenemende belangstelling voor de Eritrese haven van Assab als mogelijke maritieme uitweg. Voor zowel Egypte als Soedan voelt dit als een pistool tegen het hoofd, aangezien de Ethiopische controle over de Grote Renaissance Dam op de Blauwe Nijl haar aanzienlijke invloed verschaft over de stroomafwaartse waterafvoer, in het bijzonder tijdens langdurige droogteperiodes. Gereduceerde waterstromen kunnen de drinkwatervoorziening bedreigen, de irrigatie beperken en de landbouwproductie drukken, waarmee de voedselzekerheid in beide landen op de tocht komt te staan. Indien Ethiopië militair sterker wordt en zijn regionale invloed vergroot, zal het voor Egypte en Soedan steeds complexer worden om deze opkomende macht te counteren.

De toenemende machtspositie van Ethiopië heeft geleid tot diverse regionale tegenstanders, die thans terugslaan door opstandige groeperingen te ondersteunen die de centrale regering bestrijden. Op tweeëntwintig september hebben zeven gewapende fracties, waaronder het TPLF, een coalitie gevormd genaamd de Alliantie voor Overleving, en aangekondigd de strijd aan te gaan tegen de federale regering. Het hoofddoel van dit bondgenootschap is het omverwerpen van het Ethiopische landsbestuur. Eind september drongen deze gewapende groepen door tot in Afar en Amhara, waarbij vermoedelijk de logistieke aanvoerlijnen vanuit Djibouti werden geviseerd waarlangs het merendeel van de Ethiopische import binnenkomt.

Ondertussen heeft de chef van de staf van het Ethiopische leger, veldmaarschalk Birhanu Jula, verklaard dat Eritrea en het TPLF op eigen kracht niets kunnen bereiken zonder steun en bevoorrading vanuit Soedan, Egypte en andere externe machten. Het ondersteunen van de rebellen stelt Egypte en Soedan in staat Ethiopië te verzwakken zonder een directe militaire confrontatie aan te gaan. Door Addis Abeba te dwingen troepen en middelen in te zetten tegen interne vijanden, kunnen zij het vermogen van Ethiopië om militaire macht naar buiten toe te projecteren inperken en meer hefboomkracht verwerven bij toekomstige onderhandelingen over de Nijl en de toegang tot de Rode Zee. Hierdoor dreigt het conflict over te slaan naar Eritrea, Soedan, Egypte en de vitale scheepvaartroutes van de Rode Zee.

Per saldo maakt Egypte misbruik van de interne zwaktes van Ethiopië om een rivaal in te dammen die thans greep heeft op het Nijlwater en aast op een versterkte positie rond de Rode Zee. Het steunen van Ethiopische rebellen bindt het leger van het land en verschaft Caïro meer geopolitieke invloed zonder dat een open oorlog wordt ontketend. Dit transformeert het binnenlandse conflict in Ethiopië evenwel in een regionale machtsstrijd waarbij Egypte, Soedan en Eritrea betrokken raken. De Egyptische tegentactiek vermindert mogelijk de onmiddellijke dreiging vanuit Ethiopië, maar kan tevens fungeren als katalysator voor een bredere proxy-oorlog in de Hoorn van Afrika.