De hulp bereikte Oekraïne net op tijd, toen Rusland nucleaire faciliteiten aanviel.

Vandaag zijn er belangrijke updates over het energiesysteem van Oekraïne.

Hier worstelt het land om de stroomvoorziening op peil te houden tijdens Rusland’s winteraanvalsoperatie. Wat de situatie verandert, is dat Rusland nu direct doelwitten aanvalt die verbonden zijn met Oekraïne’s kerncentrales, waardoor de energiecrisis in een veel gevaarlijkere fase terechtkomt.

De Russische aanvalscampagne heeft het Oekraïense energiesysteem zodanig aangetast dat het nu effectief afhankelijk is van elektriciteit geproduceerd door slechts drie kerncentrales. Deze afhankelijkheid bestaat omdat thermische energiecentrales en andere energiebronnen zwaar beschadigd zijn, waardoor kernenergie de enige grootschalige resterende toevoer is. De kern van de kwetsbaarheid ligt in de structuur van het elektriciteitsnet zelf, niet in de reactoren. Elektriciteit beweegt via hoogspanningslijnen en transformatorstations die de toevoer tussen regio’s balanceren, en Rusland probeert opzettelijk dit systeem op te splitsen in geïsoleerde energie-eilanden.

Een energie-eiland ontstaat wanneer belangrijke transmissieverbindingen worden vernietigd, waardoor elektriciteit niet meer tussen regio’s kan worden overgedragen. In de praktijk kan een kerncentrale blijven produceren, terwijl grote steden er geen elektriciteit van ontvangen omdat de routes die stroom vervoeren zijn doorgesneden. Tegelijkertijd raakt de voorraad luchtafweersystemen van Oekraïne op, waardoor de bescherming van de resterende kritische knooppunten in het netwerk beperkt is.

Met de meeste energiecentrales al buiten werking, schakelde Rusland over naar een nog gevaarlijkere aanpak door transformatorstations aan te vallen die kerncentrales verbinden met de rest van het land. Deze stations zijn de punten waar elektriciteit de centrales verlaat en in de langeafstandslijnen komt die steden en industrie voorzien. Eén aanvalsgolf trof transmissie-infrastructuur in en rond Kyiv, waardoor meer dan een miljoen huishoudens zonder stroom kwamen te zitten en de verwarming van duizenden appartementen werd uitgeschakeld.

Een aparte aanval richtte zich op vergelijkbare knooppunten in andere regio’s, wat leidde tot grootschalige regionale stroomuitval. In beide gevallen slaagden de aanvallen er niet in de verbindingen tussen kerncentrales en het nationale net volledig te verbreken. Als die verbindingen succesvol waren doorgesneden, zouden de centrales nog steeds kunnen draaien, maar zou hun elektriciteit niet langer steden, transportsystemen of industriële faciliteiten bereiken.

Deze aanvallen waren bedoeld als een beslissende slag op een moment dat de Oekraïense luchtafweer bijna uitgeput werd geacht. In de dagen voor de aanvallen ontving Oekraïne nieuwe luchtafweermunitie van Europese bondgenoten, waardoor een beperkte onderscheppingscapaciteit werd hersteld. Russische planners gingen ervan uit dat de Oekraïense verdediging grotendeels uitgeput was, waardoor de aanvallen gericht waren op volume en kernpunten, in plaats van actieve luchtafweer tegen te werken.

De aanvallen veroorzaakten aanzienlijke schade en stroomuitval, maar de beschikbaarheid van onderscheppers stelde Oekraïne in staat de kleine groep energiecentrales en transmissielijnen te beschermen waarvan verlies het netwerk zou hebben gesplitst. Beide pogingen slaagden er niet in een systeemniveau-instelling te veroorzaken, waardoor het elektriciteitssysteem operationeel bleef, met weinig resterende capaciteit om verdere aanvallen op te vangen.

De Russische aanvallen zijn getimed voor het koudste deel van de winter, met temperaturen tot min dertig graden Celsius. De vraag naar elektriciteit piekt onder deze omstandigheden, omdat verwarmingssystemen en essentiële diensten sterker afhankelijk zijn van continue stroom. Koud weer vertraagt ook reparaties, omdat apparatuur sneller uitvalt en teams in vrieskou moeten werken, terwijl luchtaanvalwaarschuwingen herhaaldelijk herstelwerkzaamheden onderbreken. Oekraïense reparatieteams werken dag en nacht om transformatorstations te stabiliseren en stroomstromen om te leiden. De impact voor burgers ontstaat vooral door dagenlange stroom- en verwarmingsuitval bij extreme kou, niet door de aanvallen zelf.

Naarmate de uitval aanhoudt en verwarming verloren gaat bij extreme kou, hebben Europese landen noodhulp geleverd, met generators, transformatoren en bijbehorende financiering ter waarde van ongeveer 415,7 miljoen euro om de stroomvoorziening te herstellen en verwarmingssystemen operationeel te houden. Deze steun is bedoeld om de tijd tussen schade en herstel te verkorten en te voorkomen dat uitval zich door het netwerk verspreidt. Tegelijkertijd heeft een noodoverleg van de G7 extra energiehulp en financiering gecoördineerd. Het doel is het net draaiende te houden gedurende de winter door mobiele en back-up energiebronnen uit te breiden en de afhankelijkheid van kwetsbare transmissielijnen te verminderen.

Al met al is het Oekraïense energiesysteem nu afhankelijk van het operationeel houden van drie kerncentrales die verbonden zijn met een transmissienetwerk dat constant wordt aangevallen. Noodvoorzieningen van luchtafweer en buitenlandse energiehulp hebben de kortetermijnveiligheid verbeterd, maar structurele kwetsbaarheden blijven bestaan. De stabiliteit van het netwerk hangt af van de beschikbaarheid van onderscheppers, snelle reparaties en voortdurende internationale steun. Oekraïne blijft voorlopig operationeel, doordat de kerncentrales tot nu toe verbonden zijn met het nationale net, hoewel het risico van nieuwe aanvallen blijft bestaan.