Pomoc dotarła do Ukrainy w samą porę, gdy Rosja uderzyła w obiekty nuklearne.

Dziś najważniejsze wiadomości napływają z ukraińskiego systemu energetycznego.

Kraj zmaga się z utrzymaniem dostaw energii elektrycznej w trakcie rosyjskiej zimowej kampanii uderzeń. Sytuację zmienia fakt, że Rosja zaczęła bezpośrednio atakować elementy systemu energetycznego powiązane z ukraińskimi elektrowniami jądrowymi, wprowadzając kryzys energetyczny w znacznie bardziej niebezpieczną fazę.

Rosyjska kampania uderzeń zdegradowała ukraiński system energetyczny do tego stopnia, że obecnie w praktyce opiera się on na energii elektrycznej produkowanej jedynie przez trzy elektrownie jądrowe. Ta zależność wynika z faktu, że elektrownie cieplne oraz inne źródła wytwarzania zostały poważnie uszkodzone, pozostawiając energetykę jądrową jako jedyne pozostałe źródło dostaw na dużą skalę. Kluczowa podatność nie dotyczy samych reaktorów, lecz struktury sieci elektroenergetycznej. Energia przesyłana jest za pośrednictwem linii wysokiego napięcia i stacji elektroenergetycznych, które równoważą podaż między regionami, a Rosja celowo dąży do rozbicia tego systemu na odizolowane wyspy energetyczne.

Wyspa energetyczna powstaje w momencie zniszczenia kluczowych połączeń przesyłowych, co uniemożliwia transfer energii pomiędzy regionami. W praktyce elektrownia jądrowa może nadal produkować energię elektryczną, podczas gdy duże miasta nie otrzymują jej wcale, ponieważ trasy przesyłu zostały przerwane. Jednocześnie zapasy ukraińskich pocisków przechwytujących obrony powietrznej szybko się wyczerpują, co ogranicza ochronę pozostałych krytycznych węzłów sieci.

Gdy większość elektrowni została już wyłączona z użytku, Rosja przeszła na bardziej niebezpieczne podejście, uderzając w stacje elektroenergetyczne łączące elektrownie jądrowe z resztą kraju. Są to miejsca, w których energia opuszcza elektrownie i trafia do dalekosiężnych linii przesyłowych zasilających miasta i przemysł. Jedna z fal uderzeń objęła infrastrukturę przesyłową w Kijowie i jego okolicach, pozbawiając ponad milion gospodarstw domowych prądu i odcinając ogrzewanie w tysiącach budynków mieszkalnych.

Oddzielne uderzenie wymierzone było w podobne węzły sieci w innych regionach, powodując rozległe regionalne blackouty. W obu przypadkach ataki nie doprowadziły do całkowitego zerwania połączeń między elektrowniami jądrowymi a krajową siecią. Gdyby te połączenia zostały skutecznie przerwane, elektrownie mogłyby nadal funkcjonować, lecz wytwarzana przez nie energia nie docierałaby do miast, systemów transportowych ani zakładów przemysłowych.

Uderzenia te miały stanowić decydujący cios w momencie, gdy zapasy ukraińskiej obrony powietrznej były oceniane jako niemal wyczerpane. W dniach poprzedzających ataki Ukraina otrzymała jednak nową amunicję do systemów obrony powietrznej od europejskich sojuszników, co przywróciło ograniczoną zdolność przechwytywania. Rosyjscy planiści zakładali, że ukraińska obrona jest w dużej mierze wyczerpana, dlatego uderzenia skoncentrowano na masie ognia i kluczowych celach, a nie na przełamywaniu aktywnej obrony przeciwlotniczej.

Ataki spowodowały rozległe zniszczenia i przerwy w dostawach energii, jednak dostępność pocisków przechwytujących pozwoliła Ukrainie ochronić niewielką liczbę elektrowni i linii przesyłowych, których utrata doprowadziłaby do rozczłonkowania sieci. Obie próby nie wywołały załamania systemowego, pozostawiając system energetyczny operacyjny, choć z bardzo ograniczoną zdolnością do absorbowania kolejnych uderzeń.

Rosyjskie ataki są planowane na najzimniejszy okres zimy, gdy temperatury spadają do minus trzydziestu stopni Celsjusza. W takich warunkach zapotrzebowanie na energię elektryczną osiąga szczyt, ponieważ systemy grzewcze i usługi podstawowe w większym stopniu zależą od ciągłych dostaw prądu. Niskie temperatury spowalniają również naprawy, gdyż sprzęt częściej ulega awariom, a zespoły muszą pracować w mroźnych warunkach, podczas gdy alarmy lotnicze wielokrotnie przerywają prace odtworzeniowe. Ukraińskie brygady naprawcze pracują bez przerwy, aby ustabilizować stacje elektroenergetyczne i przekierować przepływy energii. Skutki dla ludności cywilnej wynikają z wielodniowych przerw w dostawach prądu i ogrzewania w ekstremalnym zimnie, a nie z samych uderzeń.

W miarę jak przerwy w dostawach się przedłużają, a ogrzewanie zanika w skrajnie niskich temperaturach, państwa europejskie udzieliły nadzwyczajnej pomocy energetycznej, dostarczając generatory, transformatory oraz towarzyszące finansowanie o wartości około 415,7 miliona euro, aby pomóc w przywróceniu zasilania i utrzymaniu działania systemów grzewczych. Wsparcie to ma skrócić czas między uszkodzeniem a odbudową oraz zapobiec rozprzestrzenianiu się awarii w całym systemie. Równolegle nadzwyczajne spotkanie koordynacyjne państw G7 uzgodniło dodatkową pomoc energetyczną i finansowanie. Celem jest utrzymanie funkcjonowania sieci przez zimę poprzez zwiększenie liczby mobilnych i zapasowych źródeł energii oraz zmniejszenie zależności od łatwo uszkadzanych linii przesyłowych.

Ogólnie rzecz biorąc, ukraiński system energetyczny opiera się obecnie na utrzymaniu połączenia trzech elektrowni jądrowych z siecią przesyłową znajdującą się pod ciągłym ostrzałem. Nadzwyczajne dostawy środków obrony powietrznej oraz zagraniczna pomoc energetyczna poprawiły krótkoterminowe marginesy bezpieczeństwa, lecz nie usunęły strukturalnych podatności. Dalsza stabilność sieci zależy od dostępności pocisków przechwytujących, szybkich napraw i trwałego wsparcia międzynarodowego. Ukraina pozostaje na razie operacyjna, ponieważ dotychczas udało się utrzymać energię jądrową podłączoną do krajowej sieci, choć nadal musi liczyć się z ryzykiem kolejnych uderzeń.