Siedem grup zbrojnych jednoczy siły, by obalić premiera Etiopii i otworzyć nowy front walk

Dwudziestego trzeciego września siły tigrajskie przejęły kontrolę nad lotniskami w Tigraju i przeprowadziły uderzenia na pozycje wojsk federalnych w sąsiednich regionach Afar i Amhara. Starcia odnotowano w rejonie Abala i Erebti w Afarze oraz w okolicach Lalibeli w Amharze. Narodowy przewoźnik Ethiopian Airlines zawiesił połączenia lotnicze do trzech portów lotniczych w Tigraju w związku z intensyfikacją walk. Ofensywa nastąpiła zaledwie parę dni po tym, jak siedem ugrupowań zbrojnych ogłosiło utworzenie sojuszu mającego na celu obalenie rządu premiera Abiya Ahmeda. W skład tej koalicji weszły: Ludowy Front Wyzwolenia Tigraju (TPLF), amharska milicja Fano oraz Armia Wyzwolenia Oromo (OLA).

TPLF i Fano walczyły po przeciwnych stronach konfliktu w Tigraju, podczas gdy OLA prowadziła osobne działania zbrojne przeciwko władzom federalnym, utrzymując jednocześnie relacje polityczne z przywództwem tigrajskim. Kluczowe znaczenie tego rozwoju sytuacji polega na tym, że grupy te przestały działać wyłącznie na odizolowanych frontach, lecz zaczynają wypracowywać operacyjną zbieżność wokół wspólnego przeciwnika, jakim jest rząd Abiya Ahmeda.

Te trzy formacje podążały odmiennymi ścieżkami wojskowo-politycznymi przed przystąpieniem do nowej koalicji. Ich obecna współpraca stanowi odwrócenie układu sił, który kształtował przebieg wojny w Tigraju w dwa tysiące dwudziestym drugim roku. TPLF walczył wówczas z siłami federalnymi, podczas gdy Fano wspierało wojska rządowe i oddziały erytrejskie w walce z formacjami tigrajskimi. OLA nie była głównym uczestnikiem tamtej wojny, lecz od dwa tysiące osiemnastego roku prowadzi autonomiczną walkę partyzancką przeciwko rządowi w Oromii.

Obecnie wszystkie trzy ugrupowania uznają rząd Abiya za swojego głównego przeciwnika, co jednak nie oznacza, że funkcjonują już jako skonsolidowana siła militarna. Ten zwrot stanowi poważne wyzwanie operacyjne dla Addis Abeby, ponieważ poszczególne ugrupowania prowadzą działania w odmiennych częściach kraju – od Tigraju i Amhary na północy po Oromię w środkowej Etiopii. Jeśli ich współdziałanie przekształci się w skoordynowane operacje wojskowe, etiopskie siły zbrojne będą zmuszone do jednoczesnego rozproszenia potencjału w wielu rejonach, co grozi rozbiciem własnych sił na kilku frontach.

Sprzeciw tych ugrupowań wobec Abiya wynika z odmiennych przesłanek historycznych i politycznych, lecz obecnie połączył je wspólny wróg. TPLF zarzuca Abiyowi brak pełnej realizacji porozumienia pokojowego z Pretorii z dwa tysiące dwudziestego drugiego roku oraz nierozstrzygnięcie sporów terytorialnych i kwestii powrotu wysiedlonych Tigrajczyków. Rebelia Fano przybrała na sile po tym, jak Addis Abeba podjęła próbę rozwiązania regionalnych sił specjalnych i wcielenia ich w struktury bezpieczeństwa narodowego – krok ten spotkał się ze sprzeciwem środowisk amharskich, uważających go za osłabienie zdolności regionu do samoobrony. Dążenia OLA wynikają z długotrwałego konfliktu o podmiotowość polityczną ludu Oromo; organizacja domaga się szerszej autonomii i twierdzi, że Oromo wciąż nie mają wystarczającego wpływu na sprawy własnego regionu, mimo że sam Abiy wywodzi się z tej grupy etnicznej. Jednakże rozbieżność ich odległych celów politycznych może stanowić barierę dla trwałości koalicji, gdyż doraźny sojusz przeciwko Abiyowi nie jest równoznaczny z konsensusem co do kształtu ustrojowego Etiopii po ewentualnym osłabieniu lub odsunięciu od władzy jego rządu.

Ewentualne zaangażowanie Erytrei zwiększa ryzyko wybuchu konfliktu regionalnego na szerszą skalę. W czasie wojny w Tigraju prezydent Isaias Afwerki był bliskim sojusznikiem Abiya Ahmeda, a wojska erytrejskie walczyły u boku sił etiopskich przeciwko TPLF. Relacje te uległy jednak gwałtownemu pogorszeniu. Etiopia oskarża obecnie Asmarę o wspieranie ugrupowań antyrządowych, czemu Erytrea kategorycznie zaprzecza. Spór ten wiąże się również z dążeniami Etiopii do uzyskania dostępu do Morza Czerwonego – Abiy wielokrotnie wyrażał zainteresowanie pozyskaniem dostępu do portu, w tym do kontrolowanego przez Erytreę Assabu. W miarę eskalacji napięć Addis Abeba coraz częściej postrzega Erytreę jako potencjalne zagrożenie, a nie partnera w dziedzinie bezpieczeństwa. Jeśli Erytrea zacznie otwarcie zaopatrywać lub wspierać sojusz antyrządowy, konflikt może przekroczyć ramy wewnętrznych walk partyzanckich w Etiopii.

Podsumowując, największym atutem sojuszu jest jego zasięg obejmujący wiele regionów, jednak jego przetrwanie zależy od tego, czy dawni wrogowie zdołają zapobiec odrodzeniu dawnych sporów. Wspólne dążenie do odsunięcia Abiya od władzy może sprzyjać krótkoterminowej współpracy, lecz nie zapewnia jednolitego dowództwa, uregulowań terytorialnych ani spójnego planu sprawowania władzy. W przypadku ponownego ujawnienia się podziałów Abiy mógłby odizolować poszczególne grupy i zwalczać je oddzielnie; z kolei skuteczna koordynacja działań poddałaby jego rząd presji na obszarze znacznej części kraju. Erytrejskie wsparcie mogłoby wzmocnić tę koordynację, lecz jednocześnie zwiększyłoby ryzyko, że wewnętrzna walka o władzę w Etiopii przekształci się w kolejną wojnę międzyetniczną lub międzypaństwową między Etiopią a Erytreą.